Menu


معنی تکانش چیست؟ رفتارهای تکانشی چه هستند؟


اهداف و انتظارات آموزشی متمم در این درس
کد درس: ۱۳۲۹۲۶

از دوستان عزیز متممی انتظار می‌رود پس از مطالعه این درس بتوانند

  • معنی تکانش (Impulse) و تکانشگری را توضیح دهند.
  • بتوانند تفاوت رفتارهای تکانشی و تصمیم گیری تکانشی را شرح داده و مثال‌های هر کدام را در زندگی شخصی خود جستجو کنند و بیابند.
  • بتوانند با استفاده از سوال‌های مطرح شده در پرسشنامه تکانشگری بارات، قضاوتی دقیق‌تر در مورد میزان رفتارهای تکانشی خود و دیگران داشته باشند.
فشار ذهنی هنگام مطالعه
نیاز به مشارکت شما
کسب و کار
زندگی
معنی تکانش و مثال از رفتارهای تکانشی

آیا تا به حال پیش آمده که با خودتان قرار بگذارید که سراغ دسرهای چرب و قنددار نروید، اما هنگام دیدن سفره‌ی رنگین یا بوفه‌ی زیبای رستوران، نتوانید بر عهدی که با خودتان بسته‌اید باقی بمانید؟

آیا تا کنون ترغیب‌ شده‌اید در یک قرعه‌کشی که شانس برنده شدن بسیار پایینی در آن هست، شرکت کنید؟

آیا شما هم مشتری قفسه‌ی محصولاتی هستید که در فروشگاه‌ها کنار صندوق‌ها قرار می‌گیرند؟ آیا همان محصولاتی را که چند دقیقه قبل در قفسه‌های فروشگاه دیده‌اید و نخریده‌اید، در فرصت انتظارِ صفِ پرداخت، خریداری می‌کنید؟

آیا در کمد لباس‌هایتان، لباس‌هایی دارید که بر سر هوسی زودگذر خریده و بعداً هرگز استفاده نکرده باشید؟

آیا حرف‌هایی زده‌اید که بعداً از گفتن آن‌ها پشیمان شده باشید؟

آیا پیش آمده که وقت و انرژی و منابع خود را صرف انتقام گرفتن و مجازات کردن یک دوست یا همکار قدیمی کرده باشید و اکنون پس از چند روز یا چند ماه و چند سال، حس کنید که بخشی از زندگی خود را بیهوده سوزانده‌اید؟

آیا شما هم از جمله‌ی کسانی هستید که با شور و شوق به سراغ برنامه ریزی می‌روند و انواع برگه‌ها و تقویم‌ها و #جدول های برنامه ریزی را آماده می‌کنند. اما در میانه‌ی راه، انگیزه خود را از دست می‌دهند؛ اصطلاحاً کم می‌آورند؛ همه چیز را کنار می‌گذارند و کارها را به شیوه‌ی سنتی ادامه می‌دهند؟

آیا پیش آمده که حال و هوای یک تصمیم، بعداً از سرتان پریده باشد و در یک مهمانی که خودتان ترتیب داده‌اید، با بی‌میلی شرکت کرده باشید؟

اگر پاسخ‌تان به بعضی از این پرسش‌ها مثبت است، می‌توانیم بگوییم که شما تکانش و رفتارهای تکانشی را تجربه کرده‌اید و این درس می‌تواند برایتان مفید باشد.

معنی تکانش چیست؟

تکانش واژه‌ای است که در کتابها و نوشته‌های فارسی روانشناسی، به عنوان معادل Impulse (ضربه) به‌کار می‌رود.

بر همین اساس، روانشناسان اصطلاح تکانشگری را هم به عنوان معادل Impulsivity ساخته‌اند و به‌کار می‌برند (ما را به خاطر نامأنوس بودن ترکیب تکانشگری ببخشید).

شاید بررسی توضیح Impulse و Impulsion از چند دیکشنری تخصصی پزشکی بتواند این مفهوم را برایتان شفاف‌تر کند (+):

یک میل شدید لحظه‌ای که در پاسخ به یک محرک ذهنی یا انگیزاننده‌ی خارجی در فرد شکل بگیرد.

فرمانبرداری کورکورانه از محرک‌های درونی بدون توجه به پذیرش دیگران و وجدان [و قیدهایی که برای خود تعریف کرده‌اید].

هر چیزی که به جای منطق و استدلال و سنجش جوانب، صرفاً بر اساس انگیزه‌ی لحظه‌ای شکل بگیرد.

تعریف رفتار تکانشی چیست؟

اگر مثال‌های ابتدای درس و تعریف تکانش را با دقت خوانده باشید، می‌توانید مفهوم رفتار تکانشی را حدس بزنید.

روانشناسان رفتار تکانشی را با معانی مختلفی در نوشته‌ها و مقالات خود به‌کار می‌برند. اما ریشه‌ی همه‌ی این کاربردها، کمابیش به آن‌ چیزی که تحت عنوان تکانش مطرح کردیم باز می‌گردد. استیونس در مقاله‌ی خود با عنوان جنبه‌های متعدد تکانشگری به خوبی موضوعاتی را که زیر چتر تکانش مطرح می‌شوند شرح داده است (+):

اصطلاح تکانش معمولاً مفاهیمی مانند ناتوانی در صبر کردن، بی‌اعتنا بودن به نتیجه‌، میل به اقدام پیش از فکر کردن، ترجیح دادن رفتارهای ریسکی و مخاطره‌آمیز و ناتوانی در خویشتن‌داری را پوشش می‌دهد.

تکانش به علت چندوجهی بودن معنایش با مفاهیمی مانندبی‌صبری، ناتوانی در به تأخیر انداختن خواسته‌ها، ضعف در انتخاب میان اکنون و آینده، برآورد ارزش دستاوردها بر اساس افق دستیابی به آن‌ها، ریسک‌پذیری و هیجان‌طلبی ارتباط پیدا می‌کند.

مهم ترین نکته در تکانشگری و رفتارهای تکانشی ترجیح دستاوردهای کوتاه مدت در مقایسه با موفقیت‌ها و پاداش‌هایی است که در بلندمدت می‌توانند حاصل شوند

نظریه های تکانش و رفتار تکانشی در چه حوزه‌هایی مطرح می‌شوند؟

تا همین جا باید به نتیجه رسیده باشید که مفهوم تکانش می‌تواند در لایه‌های مختلف و زمینه‌های بسیار متنوعی به‌کار برده شود و صرفاً به دانش روانشناسی و روانشناسان محدود نیست.

در اقتصاد رفتاری به صورت ویژه‌ای به رفتارهای تکانشی توجه می‌شود. چون بسیاری از تصمیم‌های اقتصادی ما (خرید، سرمایه‌گذاری و تخصیص منابع) بر پایه‌ی تکانه‌های هیجانی شکل می‌گیرد (تصمیم گیری تکانشی یا Impulsive Decision-making اصطلاحی رایج در کتابهای اقتصاد رفتاری است).

در علم تغذیه و میان متخصصان رژیم غذایی نیز، بحث تکانش و تکانشگری اهمیت فراوانی دارد. بخشی از مشکل اضافه وزن و مصرف مواد غذایی ناسالم، به رفتارهای تکانشی بازمی‌گردد (به همین علت، همیشه به ما توصیه می‌کنند که غذاهای ناسالم را نخرید و در یخچال و آشپزخانه نگذارید، تا وقتی وسوسه می‌شوید، فرصت خوردن آن‌ها به سادگی فراهم نشود).

جامعه‌شناسان می‌کوشند الگوهای رفتارهای تکانشی را در ملت‌ها و جوامع بیابند و تحلیل کنند.

متخصصان ترک اعتیاد، همواره برای مطالعه روی آخرین نظریه های رفتار تکانشی وقت می‌گذارند. چون کسی که اعتیاد به سیگار یا مواد مخدر را ترک کرده و دوباره به سراغ این مواد بازمی‌گردد، در دام تکانش گرفتار شده است.

دانشمندانی که به محیط زیست حساس هستند، معتقدند که بخشی از رفتارهای انسانی مخرب محیط زیست، از جنس رفتارهای تکانشی هستند و با تکنیک‌هایی مثل آن‌چه ریچارد تیلر در کتاب تلنگر مطرح کرده، می‌توان این رفتارها را تا حدی کاهش داد و به حفظ محیط زیست کمک کرد.

انسان‌شناس‌ها به تغییر الگوهای رفتار تکانشی در تاریخ انسان می‌پردازند و نورولوژیست‌ها، با جدیت و علاقه، مدارهای عصبی مرتبط با تکانش و تکانشگری را مطالعه می‌کنند.

بخشی از داروهایی که روانپزشک‌ها به بیماران خود توصیه می‌کنند (از جمله لیتیوم، فلوکسیتین، سیتالوپرام و ریسپریدون) نیز با هدف تأثیرگذاری بر میزان تکانش تجویز می‌شوند یا لااقل، یکی از کارکردهای مد نظر در تجویز این داروها، کاهش تکانشگری است (+).

لازم به تأکید است که بحث تکانش و رفتار تکانشی که در درس خودشناسی متمم مطرح شده، مکمل درس شخصیت شناسی نیز محسوب می‌شود.

در شخصیت شناسی پنج عاملی یکی از پنج صفت اصلی شخصیتی، نوروتیک بودن (N) است.

در بین شش فاکتور زیرمجموعه‌ی نوروتیک بودن هم، N5 به تکانشگری اختصاص دارد.

البته در آن‌جا، N5 تکانشگری را به شکل کلی مورد توجه قرار می‌دهد. اما در ادامه‌ی این درس با انواع تکانش آشنا می‌شویم و خواهیم دید که تکانش و تکانشگری در همه‌ی انسان‌ها خود را به یک شکل بروز نمی‌دهد.

انواع تکانشگری | تکانش همیشه به یک شکل نیست

محدودیت در دسترسی کامل به درس‌های خودشناسی و شخصیت شناسی

دسترسی کامل به مجموعه درس‌های خودشناسی و شخصیت شناسی برای کاربران ویژه متمم در نظر گرفته شده است. با فعال کردن عضویت ویژه در متمم، به درس‌های بسیار بیشتری نیز دسترسی پیدا می‌کنید که می‌توانید فهرست آنها را در اینجا ببینید:

فهرست درس‌های متمم

البته از میان همه‌ی درس‌ها و مطالب مطرح شده در متمم، شاید مناسب باشد در کنار درس‌های شخصیت شناسی، مطالعه‌ی درس‌های زیر را در اولویت قرار دهید:

  تحلیل رفتار متقابل

  چگونه شاد باشیم

  افزایش عزت نفس

  کاریزما و ویژگی های افراد کاریزماتیک

تمرین و مشارکت در بحث

اگر بخواهید یک میکرواکشن (یا به تعبیر فارسی آن: اقدامک) برای کاهش تکانش (رفتار یا تصمیم‌گیری) انتخاب کرده و از همین لحظه آن را شروع کنید، چه می‌کنید؟

  شما تاکنون در این بحث مشارکت نداشته‌اید.

برخی از دوستان متممی که به این درس علاقه مندند: هرمز پوررستمی , عادله , منصور سجاد , سارا ساور , محمد میلادی

ترتیبی که متمم برای خواندن مطالب سری خودشناسی به شما پیشنهاد می‌کند:

سری مطالب حوزه خودشناسی
 

برخی از سوالهای متداول درباره متمم (روی هر سوال کلیک کنید)

متمم چیست و چه می‌کند؟ (+ دانلود فایل PDF معرفی متمم)
چه درس‌هایی در متمم ارائه می‌شوند؟
هزینه ثبت‌نام در متمم چقدر است؟
آیا در متمم فایل‌های صوتی رایگان هم برای دانلود وجود دارد؟

قوانین کامنت گذاری در متمم

27 نکته برای معنی تکانش چیست؟ رفتارهای تکانشی چه هستند؟

    پرطرفدارترین دیدگاه به انتخاب متممی‌ها در این بحث

    نویسنده‌ی دیدگاه : محمدرضا شعبانعلی

    من هنوز از قلم و کاغذ زیاد استفاده می‌کنم. هم برای یادداشت‌برداری از کتابها و جلسات و ثبت ایده‌ها و فکرها. و هم برای تنظیم فهرست کارهایی که باید در طول روز یا هفته انجام بدم.
    تک تک جمله‌ها و عبارت‌هایی که می‌نویسم یک ویژگی مشترک دارن: اولین کلمه خیلی خوش‌خط و خوانا (با استاندارد خودم) است. کلمه‌ی دوم کمی ناخوانا و کلمات آخر دیگه در حد نسخه‌ی دکترهاست (فقط خودم می‌تونم حدس بزنم چی نوشته‌ام. به شرط این‌که زمان زیادی از نوشتن نگذشته باشه).

    بعد از آشنایی با مصداق‌های تکانش، حس می‌کنم این مسئله رو می‌شه مصداقی از تکانش توجهی/حرکتی دونست.

    از همین لحظه می‌خوام با خودم قرار بذارم یا دست به قلم نبرم، یا از ابتدای هر جمله تا انتها، دقیقاً یک رسم‌الخط رو حفظ کنم.

    به نظرم میکرواکشن مهمیه. هم برای کاهش تکانش و هم این‌که یادداشت‌هام بعد از گذشت زمان، قابل استفاده باشن.

     
    دوست گرامی مشاهده تمرینهای مربوط به این درس، صرفا برای کاربران متمم امکانپذیر میباشد.
    .