Menu


تفکر استراتژیک (معرفی درس)


نقشه راه یادگیری تفکر استراتژیک

تفکر استراتژیک در مقایسه با سایر موضوعات و حوزه‌های مربوط به استراتژی کمتر مورد توجه قرار گرفته است.

معمولاً با شنیدن نام استراتژی، مباحثی مانند برنامه ریزی استراتژیک یا اجرا و پیاده سازی استراتژی و یا حتی کنترل استراتژیک در ذهن ما تداعی می‌شود؛ اما تفکر استراتژیک در این میان سهم کمتری را به خود اختصاص می‌دهد.

حتی بسیاری از کتابهایی که رسماً با عنوان تفکر استراتژیک عرضه شده‌اند، در نهایت به تکرار جزئیات برنامه ریزی استراتژیک پرداخته‌اند.

ما در متمم به علت اهمیتی که برای موضوع تفکر استراتژیک قائل هستیم، تصمیم گرفتیم سرفصل مستقلی را به این بحث اختصاص دهیم.

درس تفکر استراتژیک با چه هدفی تدوین شده است؟

هدف از درس تفکر استراتژیک، آموزش نحوه فکر کردن و اندیشیدن بر پایه‌ی اصول استراتژی است.

اگر چه بسیاری از مثال‌های درس تفکر استراتژیک از فضای کسب و کار انتخاب می‌شوند، اما باید به خاطر داشته باشیم که تفکر استراتژیک قرار نیست صرفاً به بهبود مدیریت کسب و کارها کمک کند.

تفکر استراتژیک همچنان‌که از نامش پیداست، قرار است شیوه‌‌ای بهتر برای فکر کردن را به ما بیاموزد.

از این منظر می‌توان جنس آن را شبیه درس تفکر سیستمی دانست. تفکر سیستمی هم می‌تواند در فضای کسب و کار، به صورت گسترده مورد استفاده قرار بگیرد و تأثیر‌گذار باشد. اما به خوبی می‌دانیم که اثر اندیشیدن به شیوه‌ی سیستمی به کسب و کار محدود نیست و می‌تواند بر سایر جنبه‌های زندگی ما نیز تاثیر بگذارد.

درس تفکر استراتژیک چه پیش‌نیازهایی دارد؟

بر خلاف برخی درس‌های متمم که دسترسی به آنها بدون ارائه‌ی پروژه در درس‌های پیش‌نیاز امکان‌پذیر نیست، ما برای این درس چنین محدودیتی قائل نشده‌ایم.

با این حال بر این باور هستیم که مطالعه و آشنایی با مفاهیم تفکر سیستمی و تصمیم گیری می‌تواند به درک عمیق‌تر این مبحث کمک کند.

خود بحث تفکر استراتژیک هم به نوعی پیش‌نیاز درس استراتژی کسب و کار در نظر گرفته شده است. به این معنا که در تدوین درس‌های استراتژی کسب و کار، فرض ما بر این است که قبلاً شما همه‌ی مباحث مربوط به تفکر استراتژیک را مطالعه کرده‌اید.

به همین دلیل در متمم، بخش‌هایی از درس استراتژی به عنوان استراتژی کسب و کار تفکیک شده و به صورت مستقل ارائه می‌گردد:

نیاز به تفکر استراتژیک تنها مربوط به مدیران ارشد نیست

ریچ هورواث که کتابهای او یکی از منابع تدوین درس تفکر استراتژیک متمم است، ماجرای جالبی را تعریف می‌کند.

او در جلسات و سمینارها از حاضرین می‌پرسد: «آیا شما با تفکر استراتژیک آشنا هستید و خودتان را یک متفکر استراتژیک می‌دانید؟»

جالب اینجاست که الگوی پاسخ‌ مخاطبان تقریباً همیشه و همه‌جا مشابه است.

مدیران ارشد با اطمینان می‌گویند: بله! قطعا! البته!

مدیران میانی با کمی تردید سرشان را تکان می‌دهند و به نوعی این ویژگی را – تا حدی – در خودشان تایید می‌کنند.

کسانی هم که در سطوح پایین‌تر سازمان هستند، معمولاً در برابر این پرسش سکوت می‌کنند.

گویی که ما جایی در گوشه ذهن خود پذیرفته‌ایم که کسی که به موقعیت‌های برتر سازمانی می‌رسد احتمالاً باید تفکر استراتژیک داشته باشد و آن‌کس که به آن موقعیت نرسیده از توانایی تفکر استراتژیک بهره مند نیست (یا اصلاً در موقعیتی نبوده و نیست که به این توانمندی نیاز داشته باشد).

تفکر استراتژیک برای مدیران نیست و در همه سطوح سازمان مورد نیاز و قابل استفاده است

رابطه تفکر استراتژیک با برنامه ریزی استراتژیک چیست؟

اگر انتظار دارید پاسخی شفاف و دقیق برای این سوال بشنوید، متاسفانه باید بگوییم که انتظار شما برآورده نخواهد شد.

با وجودی که نویسندگان و متفکران حوزه‌ی مدیریت، به سادگی و به صورت مکرر دو اصطلاح برنامه ریزی استراتژیک و تفکر استراتژیک را به کار می‌برند، اما در مورد اینکه تفاوت این دو چیست و چه رابطه‌ای بین این دو مفهوم برقرار است، اتفاق نظر وجود ندارد.

اگر در میان کتابها و مقالات و اساتید برتر این حوزه در جهان بگردید، چهار نوع پاسخ متفاوت (و حتی مخالف) برای این پرسش پیدا خواهید کرد.

تفکر استراتژیک پیش‌نیاز برنامه ریزی استراتژیک

کسانی مانند هنری مینتزبرگ معتقدند که تفکر استراتژیک و برنامه ریزی استراتژیک دو الگوی فکر کردن متفاوت هستند که یکی از آنها (تفکر استراتژیک) پیش‌نیاز دیگری (برنامه ریزی استراتژیک) است. به عبارتی، ما ابتدا به کمک تفکر استراتژیک فضا را می‌شناسیم و درک می‌کنیم و سپس با تکیه بر برنامه ریزی استراتژیک، آنچه را فهمیده‌ایم اجرایی و عملیاتی می‌کنیم.

تفکیک استراتژی به تفکر و برنامه ریزی، مفید نیست

گروه دوم کسانی مانند مایکل پورتر هستند که معتقدند تفکر استراتژیک یک نوع نگرش تحلیلی و کاملاً چارچوب‌دار است. وقتی پای صحبت‌های کسانی مانند پورتر می‌نشینید متوجه می‌شوید که آنها به جای تفکر استراتژیک و برنامه ریزی استراتژیک، مفهوم سومی را به کار می‌برند و آن تحلیل استراتژیک است. مایکل پورتر استراتژی را در دو بخش مورد بررسی قرار می‌دهد:

  • تشخیص و تحلیل صنعت و وضعیت امروز و آینده‌ی آن
  • انتخاب جایگاهی که می‌خواهید (یا می‌توانید) با کسب و کار خود در این صنعت داشته باشید

برنامه ریزی استراتژیک در خدمت تفکر استراتژیک است

کسانی مثل پیتر شوارتز چنین نگاهی را به استراتژی انتخاب کرده‌اند.

آنها اصطلاح برنامه ریزی استراتژیک را تا حد زیادی مترادف با سناریو نویسی به کار می‌برند و معتقدند که نوشتن سناریو و بررسی و مقایسه‌ی سناریوها کمک می‌کند تا استراتژیک‌تر فکر کنیم.

امروز تفکر استراتژیک جایگزین برنامه ریزی استراتژیک محسوب می‌شود

برخی از متخصصان و صاحب‌نظران استراتژی هم بر این باور هستند که دنیای متلاطم کنونی که هر روز در آن شاهد تغییرات بزرگ هستیم، دیگر جایی برای آن روش‌های سنتی برنامه ریزی استراتژیک ندارد.

آنها می‌گویند در دنیایی که هر روز در حال تغییر است، نمی‌توانیم بنشینیم و چشم انداز ده یا بیست ساله بنویسیم و ماتریس‌های مختلف را ترسیم کنیم و سند استراتژیک تنظیم کنیم و بعد هم انتظار داشته باشیم که کشتی سازمان، سالها بر همین مسیر که تدوین کرده‌ایم حرکت کند و به مقصد نیز برسد.

این گروه از متخصصان تفکر استراتژیک را شکل تکامل‌یافته و جایگزین برنامه ریزی استراتژیک می‌دانند. ابزاری که بیشتر بر روی بهبود کیفیت تصمیم گیری و انتخاب تمرکز دارد تا تدوین برنامه‌های رسمی بلندمدت.

البته ما به هیچ‌وجه قصد نداریم شما را در درس‌های آینده در دام اختلاف نظرهای موجود میان بزرگان گرفتار کنیم.

بلکه می‌کوشیم از میان حرف‌ها و ایده‌ها و چارچوب‌هایی که علمی و در عین حال کاربردی هستند، اصول و ابزارها و نکته‌های مفید را استخراج کنیم و در اختیارتان قرار دهیم.

با این حال مناسب بود که در ابتدای بحث، به این نکته توجه داشته باشیم که زمینِ تفکر استراتژیک، خاستگاه اندیشه‌ها و نگرش‌های بسیار متفاوتی بوده و هست.

پیشنهاد عضویت در متمم

دوست عزیز.

مجموعه درس‌های تفکر استراتژیک برای کاربران ویژه متمم در نظر گرفته شده است.

با عضویت به عنوان کاربر ویژه‌ی متمم، علاوه بر دسترسی به درس تفکر استراتژیک به درس‌های بسیار بیشتری دسترسی پیدا می‌کنید که می‌توانید فهرست آنها را در اینجا ببینید:

 فهرست درس‌های مختص کاربران ویژه متمم

البته از میان درس‌ها و مطالب مطرح شده، ما فکر می‌کنیم شاید بهتر باشد ابتدا مطالعه‌ی مباحث زیر را در اولویت قرار دهید:

  دوره MBA

  مدل ذهنی

  کاریزما

  کارآفرینی

  تفکر سیستمی

برخی از منابع مورد استفاده در تدوین درس تفکر استراتژیک

Strategic Thinking: A Comprehensive Guide

Strategy and Organization: Realizing Strategic Management

Elevate, Rich Horwath

Deep dive, Rich Horwath

The Strategy Book, Max McKeown

جدای از منابع فوق، گوش دادن سه فایل صوتی زیر که توسط محمدرضا شعبانعلی در قالب فایل‌های صوتی رادیو متمم تهیه شده نیز می‌تواند مفید باشد:

فایل صوتی مدیریت منابع از دیدگاه تفکر استراتژیک – قسمت اول

فایل صوتی مدیریت منابع از دیدگاه تفکر استراتژیک – قسمت دوم

فایل صوتی مدیریت منابع از دیدگاه تفکر استراتژیک – قسمت سوم

 
 

ترتیبی که گروه متمم برای خواندن مطالب سری تفکر استراتژیک به شما پیشنهاد میکند:

قوانین کامنت گذاری/ ارسال نظرات غیر مرتبط با این مطلب

8 نکته برای تفکر استراتژیک (معرفی درس)

     
    دوست گرامی مشاهده تمرینهای مربوط به این درس، صرفا برای کاربران متمم امکانپذیر میباشد.
    .