Menu


مقیاس و صرفه جویی به مقیاس


مفاهیم اقتصاد مدیریت: صرفه جویی به مقیاس

مقیاس (Scale) و صرفه جویی به نسبت مقیاس یا Economies of Scale یکی از مفاهیم کلیدی در حوزه اقتصاد مدیریت محسوب می‌شود. «مقیاس عملکرد» یا همان Scale در یک کسب و کار، شاخصی است که بزرگی ابعاد یک کسب و کار را مشخص می‌کند.

زمانی که یک آرایشگاه، که روزانه به بیست نفر خدمات ارائه می‌دهد، روند فعالیت‌های خود را به گونه‌ای تغییر می‌دهد که بتواند به شصت نفر خدمات ارائه دهد، مقیاس خود را بزرگ کرده است.

زمانی که یک موسسه مالی و اعتباری، میزان سرمایه در اختیار خود را به پنج برابر افزایش می‌دهد – یا تلاش می‌کند این کار را انجام دهد – در مسیر افزایش مقیاس گام برمی‌دارد.

در واحد‌های تولیدی معمولاً مقیاس تولید بر اساس «تعداد واحد عرضه شده» و در واحدهای خدماتی، بر اساس تعداد مشتریان یا سایر پارامتر‌های مشابه سنجیده می‌شود. اگر بحث مهندسی اعداد را به خاطر داشته باشید، با همان ادبیات می‌توان گفت با توجه به تولید سالیانه بیش از ده میلیون خودرو توسط شرکت تویوتا و کمتر از یک میلیون خودرو توسط ایران خودرو یا سایپا، می‌توان گفت: مقیاس عملکرد تویوتا بیش از ده برابر ایران خودرو یا سایپا است.

مقیاس و صرفه جویی به مقیاس - متمم - محل توسعه مهارتهای مندر مورد یک سایت ساده هم می‌توان، مقیاس فعالیت را به «تعداد بازدیدهای روزانه» آن سایت نسبت داد. یک سایت خبری که در کشور ما حدود یک میلیون بازدید روزانه دارد از لحاظ مقیاس، پنجاه برابر سایت متمم است که در حال حاضر حدود بیست هزار بازدید روزانه دارد (امیدواریم به زودی مقیاس ما هم بزرگتر شود و مجبور شویم این عدد را اصلاح کنیم!).

با توجه به تعریفی که از مقیاس انجام دادیم، می‌توانیم در مورد مفهوم «صرفه جویی به مقیاس» هم صحبت کنیم. سوال مهم در مورد صرفه جویی به مقیاس این است که: اگر مقیاس کسب و کار را افزایش دهیم، آیا هزینه‌های تولید هر واحد محصول یا خدمت، کاهش پیدا می‌کند؟ این میزان کاهش چقدر است؟

اگر در صنعت «الف» به نسبت صنعت «ب»، با افزایش مقیاس کسب و کار، هزینه‌ی هر واحد تولید، کاهش بیشتری داشته باشد می‌گوییم که در صنعت «الف»، صرفه جویی به مقیاس بیشتر از صنعت «ب» است.

مهم‌ترین عاملی که می‌تواند میزان صرفه جویی به مقیاس را مشخص کند،‌ سهم هزینه های ثابت و متغیر است. هزینه‌های ثابت، هزینه‌هایی هستند که مستقل از حجم عملکرد، وجود دارند. اگر شما یک دفتر خدمات گردشگری و عرضه بلیط و ارائه تور داشته باشید، هزینه‌ی اجاره‌ی دفتر، یک هزینه‌ی ثابت است که مستقل از تعداد مشتریان وجود دارد و حتی اگر یک مشتری هم وجود نداشته باشد، باز هم مجبور هستید آن هزینه را تحمل کنید.

اما بخشی از هزینه‌های هر کسب و کار هم، هزینه متغیر است. اگر شما یک اغذیه فروشی داشته باشید، حجم خرید مواد اولیه (سیب‌زمینی و گوجه فرنگی و کالباس و …) هزینه متغیر محسوب می‌شود و اگر مشتریان شما کم یا زیاد شوند، میزان این هزینه‌ها تغییر می‌کند.

اگر در یک کسب و کار، هزینه های ثابت به نسبت هزینه‌های متغیر، زیاد باشند، عملاً صرفه جویی به مقیاس بالا خواهد بود. به معنای اینکه با افزایش مقیاس کسب و کار، میزان هزینه‌های ثابت روی تک تک محصولات سرشکن شده و قیمت تمام شده به صورت جدی کاهش می‌یابد.

اما اگر در یک کسب و کار، هزینه‌های ثابت به نسبت هزینه‌های متغیر کم باشند، صرفه جویی به مقیاس، کمتر خواهد بود.

بنابراین می‌توان تصور کرد که صرفه‌جویی به مقیاس در صنعت خودروسازی بسیار بالا و در صنعتی مثل فروش اغذیه بسیار پایین خواهد بود. حتی می‌توان تصور کرد که در یک فروشگاه خیلی ساده اغذیه که در یک میدان پرتردد شهر قرار دارد، صرفه جویی به مقیاس پایین است. اما در یک رستوران بسیار شیک گرانقیمت (که هزینه‌ی زیادی را برای تبلیغات، دکوراسیون و اجاره‌ یا خرید محل پرداخت کرده و می‌کند) صرفه جویی به مقیاس بیشتر خواهد بود.

تمرین:

۱- در متن بالا، به اجاره محل کسب و کار، به عنوان یکی از مواردی که هزینه‌ی ثابت ایجاد می‌کنند اشاره شد. چه عوامل دیگری را در ذهن دارید که می‌توانند در یک کسب و کار، هزینه‌ی ثابت جدی تلقی شده و به مفهوم صرفه جویی به مقیاس در آن صنعت یا کسب و کار، معنا بدهند؟

۲- غیر از هزینه‌های ثابت، در اثر افزایش مقیاس به چه دلایل دیگری ممکن است هزینه‌ها کاهش پیدا کند؟ (مثال و راهنمایی: یکی از این موارد، افزایش حجم خرید مواد اولیه است که امکان گرفتن تخفیف‌های بیشتر در خرید را فراهم می‌کند)

 
 

ترتیبی که گروه متمم برای خواندن مطالب سری مفاهیم اقتصاد مدیریت به شما پیشنهاد میکند:

قوانین کامنت گذاری/ ارسال نظرات غیر مرتبط با این مطلب

119 نکته برای مقیاس و صرفه جویی به مقیاس

    تمرین برتر به انتخاب متممی ها در این درس (تا این لحظه)

    نویسنده تمرین : هومن کلبادی

    متن تمرین :

    با سلام مجدد به دوستای عزیزم
    در پاسخ به قسمت دوم تمرین میشه به موارد متعددی اشاره کرد که دوستان عزیزم هم این کار رو کردن ولی به عنوان یک نمونۀ بارز ، فکر می کنم بشه به مورد کارخانۀ تویوتا اشاره کرد:
    در کارخانۀ تویوتا ، مدیریت کارخانه طبق سایر فعالیت های پیشرو و نوآورانۀ تویوتا ، برای اولین بار روشی رو ابداع کردند که در اون ، حمل و نقل ، ارزش افزودۀ بسیار بالایی رو ایجاد می کنه . در حالت عادی ، هزینۀ حمل و نقل ( حمل خودرو از بنادر ژاپن به سایر نقاط جهان ) عددی مشخص هست ولی تیم مدیریتیِ شرکت تویوتا با تدابیری ویژه ، این معادله رو تا حد زیادی تغییر داد . اونها در داخل کشتی ، خط تولید خودرو نصب کردن و به جای حمل خودروی آماده ، قطعات خودرو رو داخل کشتی میبرن و در طول مسیر از مبدا تا مقصد ، خودرو های سفارش داده شده از قبل رو تولید و آمادۀ تحویل می کنند !!
    ایجاد ارزش افزوده ، یکی از کارهایی هست که میتونه تاثیر بسزایی در کاهش هزینه ها خواهد داشت .
    یک روش دیگه که بازهم در شرکت تویوتا به کار گرفته شده ، سیستم مدیریت Just in Time هست که در واقع با یک برنامه ریزیِ منسجم و دراز مدت و هدفدار ، شرکت تویوتا با حمایت های بلند مدت از تولید کنندگان و تامین کنندگان قطعات یدکیِ لازم برای تولید خودروهای تویوتا ، این افراد رو مجاب کردند که قطعات یدکی لازم رو ساعتی قبل از تولید به درب کارخانۀ تولید خودرویِ تویوتا برسونن و با این کار نیاز به انبارهای متعدد و پرداخت هزینه های بسیار گزاف رو تا حد بسیار بسیار زیادی کاهش دادن
    ارادتمند - هومن کلبادی

     
    دوست گرامی مشاهده تمرینهای مربوط به این درس، صرفا برای کاربران متمم امکانپذیر میباشد.
    .