Generic selectors
Exact matches only
Search in title
Search in content
Menu


تنبیه خود | آیا شما هم گاهی خودتان را تنبیه و مجازات می‌کنید؟


تنبیه خود

🟩  وسیله‌ای را بدون تحقیق زیاد از یک فروشگاه خریده‌اید و چند ساعت بعد متوجه می‌شوید که فروشگاه دیگری آن را بسیار ارزان‌تر می‌فروخته است. تصمیم می‌گیرید برای این که تنبیه شوید، یا شاید برای جبران مافات، بر خلاف برنامهٔ قبلی، امشب شام را از رستوران نخرید و نیمرو بخورید.

🟩  رابطه‌ٔ بسیار خوب و صمیمی‌تان با یکی از بهترین دوستان‌تان از بین رفته است. علت هم این بوده که هنگام عصبانیت، حرف‌هایی به او زده‌اید که به سادگی قابل جبران نیستند. حالا مدام در خانه قدم می‌زنید و به خود می‌گویید: «من یک احمقم. یک آدم بی‌دقت. هیچ‌وقت نتوانستم خشمم را کنترل کنم. این اولین بار نیست که به خاطر ناتوانی در مدیریت احساسات، چیز ارزشمندی را از دست می‌دهم.»

🟩  امروز در شرکت سخنرانی داشته‌اید و از نتیجه راضی نبوده‌اید. به نتیجه می‌رسید که به اندازهٔ کافی تمرین نکرده بودید. تصمیم می‌گیرید سه ساعت بیشتر در شرکت بمانید و اتاق‌تان را تمیز کنید. کاری که همیشه از آن فراری بوده‌اید و امروز فکر می‌کنید می‌تواند تنبیه مناسبی باشد. تا یادتان بماند و در آینده بیشتر تمرین کنید.

🟩  در محیط کار، پشت سر همکار خود حرف زده‌اید. آن‌هم نه حرف معمولی. یکی از اسرار او را – که پیش از این به شما گفته بود – برملا کرده‌اید. حالا به همین علت، او فرصت ارتقاء شغلی را از دست داده است. حس‌تان اصلاً خوب نیست. فکر نمی‌کردید چنین اتفاقی بیفتد. تصمیم می‌گیرید سفر آخر هفته‌تان را که ماه‌هاست منتظرش بودید، لغو کنید. چون فکر می‌کنید اگر خودتان را تنبیه کنید، تلخی این تنبیه یادتان می‌ماند و در موارد مشابه چنین رفتاری را تکرار نخواهید کرد.

🟩  امروز هنگام رانندگی تصادف کردید. تقصیر خودتان هم بود. چون داشتید – برای هزارمین بار – موبایل را هم‌زمان با رانندگی چک می‌کردید و پیام می‌دادید. تصمیم می‌گیرید موبایل را چند روز داخل چمدان بگذارید و در آن را قفل کنید. یا اصلاً آن را به دوست‌تان بدهید و بگویید چند روز دیگر آن را برایتان بیاورد. می‌خواهید همیشه یادتان بماند که می‌شود بدون موبایل هم لحظاتی را گذراند.

این نوع رفتارها را می‌توان «تنبیه خود یا خودتنبیهی» (Self-punishment) نامید.

خودتنبیهی

در این درس می‌خواهیم کمی دربارهٔ تعریف خودتنبیهی حرف بزنیم و ببینیم این کار چگونه و با چه انگیزه‌هایی انجام می‌شود و آیا برای تغییر رفتار مفید است؟

تعریف خودتنبیهی چیست؟

اصطلاح «تنبیه خود» چندان جدید نیست و حداقل نیم قرن قدمت دارد. مثلاً در پژوهش‌هایی که در سال ۱۹۷۳ منتشر شده، می‌بینیم به این سوال پرداخته‌اند که استفاده از تنبیه خود چقدر به موفقیت انسان‌ها در برنامهٔ کاهش وزن کمک می‌کند (+). حتی در اوایل قرن بیستم هم، در نوشته‌های کسانی مثل فروید – که البته پژوهش‌محور نیستند – هم‌چنان ایدهٔ ارتباط میان «احساس گناه» و «تنبیه خود» دیده می‌شود (+). با این حال، به رغم قدیمی بودن این اصطلاح و انتشار مقالات فراوان دربارهٔ‌ آن، هنوز تعریف شفافی از خودتنبیهی وجود ندارد و حد و مرز آن مشخص نیست.

بعضی از پژوهشگران، اصطلاح تنبیه خود را سخت‌گیرانه تعریف کرده‌اند. در حدی که باید سر خود را به دیوار بکوبید تا کارتان را مصداق خودتنبیهی فرض کنند. بعضی حد میانه را انتخاب کرده‌اند. به شکلی که تشخیص مصداق‌های «تنبیه خود» تا حد زیادی سلیقه‌ای است. مثلاً تأکید می‌کنند که خودتنبیهی رفتاری ناشی از پشیمانی است که هزینه‌آور (مادی یا نامشهود) نیز هست (+). گروه دیگری هم هستند که دامنهٔ خودتنبیهی را بسیار وسیع‌تر در نظر می‌گیرند. آن‌ها حتی نشستن در خلوت و سرزنش خود را مصداق خودتنبیهی فرض می‌کنند.

ما در این‌جا، همین معنای عمومی‌تر و بازتر را مد نظر داریم. همان‌ شکلی که این روزها در رسانه‌ها و نشریات هم زیاد می‌بینیم و می‌شنویم:

تعریف تنبیه خود

این شکل از خودتنبیهی حتی در پرورش و تغییر عادت‌ها را رایج است. شاید شما هم کسانی را دیده باشید که با خود قرار می‌گذارند هر روز سی دقیقه ورزش کنند و اگر نتوانستند، پولی را به یک خیریه بدهند. یا با خود قرار می‌گذارند که هفته‌ای پنجاه صفحه کتاب بخوانند و هر هفته‌ای که این کار را انجام ندهند، به خودشان اجازه نمی‌دهند که در آن هفته فیلم ببینند.

با چه انگیزه‌ای خود را تنبیه می‌کنیم؟

دسترسی کامل به این مطلب برای اعضای ویژهٔ متمم امکان‌پذیر است.

آیا تنبیه خود گزینهٔ خوبی است و اثر دارد؟

با توجه به مثال‌های مطرح شده در درس – و نیز احتمالاً جستجوی تکمیلی در وب – حتماً این نکته را درک کرده‌اید که مرز بین «جبران اشتباه» و «تنبیه خود» مرز شفافی نیست. اما احتمالاً توجه به معیارهای زیر کمک می‌کند مصداق‌های آن را راحت‌تر تعیین کنیم:

  • این روش‌ها هزینه دارند؛ هزینهٔ مادی، عاطفی، روانی، اعتباری و …
  • این روش‌ها معمولاً اتفاق‌های افتاده را جبران نمی‌‌کنند.
  • این روش‌ها معمولاً حاوی پیام هستند؛ پیام پشیمانی: برای خودمان یا برای طرف مقابل یا برای دیگران (یک یا دو مورد از این‌ها و یا هر سه مورد).

حکم دادن دربارهٔ موثر بودن یا نبودن آن‌ها هم، چنان‌که در همین درس گفتیم، ساده نیست. روشی که در گذشته برای شما جواب داده، شاید در اثر تکرار، کم‌اثر یابی‌اثر شود. هم‌چنین، روشی که می‌تواند برای شما جواب دهد، ممکن است برای دوست‌تان موثر و مناسب نباشد. به همین علت، پژوهش‌ها هم غالباً بر ریشه‌های خودتنبیهی متمرکز هستند و نه نتیجه‌های آن.

ما به قضاوتی کاملاً شخصی نیاز داریم. باید به الگوهای رفتاری خود نگاه کنیم و نهایتاً تشخیص دهیم که الگوهای خودتنبیهی‌مان موثر هستند یا نه.

ضمن این که در ارزیابی‌هایمان باید موردی بودن یا مکرر بودن این رفتار را هم در نظر بگیریم. این که در رقابت‌های درون‌سازمانی حق یک همکار را پایمال کنیم و بعداً که پشیمان شدیم، برای جریمهٔ خودمان، تمام پاداش اضافی‌مان را به یک خانوادهٔ فقیر بدهیم، نوعی خودتنبیهی موردی است. اما این که هر هفته نتوانستیم ورزش صبح‌گاهی انجام دهیم، خوردن غذای مورد علاقه‌مان را برای یک هفته بر خود ممنوع کنیم، یک الگوی تکراری خودتنبیهی است که هفته‌ها و ماه‌ها قرار است تکرار شود. این دو نوع تنبیه از یک جنس نیستند و ماهیت متفاوتی دارند.

به عنوان تمرین این درس می‌توانید به پرسش‌های زیر فکر کنید و اگر راحت بودید، پاسخ آن‌ها را برای دوستان‌تان هم بنویسید:

پیشنهاد عضویت در متمم

شما با عضویت ویژه در متمم، می‌توانید به درس‌ها و آموزش‌های بسیاری از جمله موضوعات زیر دسترسی کامل داشته باشید:

  فهرست درس‌های متمم

موضوعات زیر، برخی از درس‌هایی هستند که در متمم آموزش داده می‌شوند:

  دوره MBA (یادگیری منظم درس‌ها)

  استراتژی | کارآفرینی | مدل کسب و کار | برندسازی

  فنون مذاکره | مهارت ارتباطی | هوش هیجانی |تسلط کلامی

  توسعه فردی | مهارت یادگیری | تصمیم گیری | تفکر سیستمی

  کوچینگ | مشاوره مدیریت | کار تیمی | کاریزما

  عزت نفس | زندگی شاد | خودشناسی | شخصیت شناسی

  مدیریت بازاریابی | دیجیتال مارکتینگ | سئو | ایمیل مارکتینگ

اگر با فضای متمم آشنا نیستید و دوست دارید درباره‌ی متمم بیشتر بدانید، می‌توانید نظرات دوستان متممی را درباره‌ی متمم بخوانید و ببینید متمم برایتان مناسب است یا نه. این افراد کسانی هستند که برای مدت طولانی با متمم همراه بوده و آن را به خوبی می‌شناسند:

آیا می‌توانید یک یا دو نمونه از الگوهای خودتنبیهی را در رفتار خود تشخیص دهید و به یاد بیاورید؟ کاری که زیاد پیش می‌آید بعد از «اشتباهات، محقق‌ نشدن اهداف و برنامه‌ها، اتفاق‌های ناخوشایند، رفتارهای نادرست، تصمیم‌های غیراخلاقی و یا تجربهٔ حس بد» انجام دهید.

این الگوهای خودتنبیهی چقدر موثر بوده‌اند؟ آیا اثرشان همیشه و همه‌جا یکسان است؟

آیا روش‌های خودتنبیهی شما اثرات منفی و مخرب ماندگار هم دارند؟ یا کارهایی مثبت و سازنده محسوب می‌شوند؟

آیا روش‌های خودتنبیهی جایگزینی هم می‌شناسید؟ پیش آمده که ببینید دیگران در شرایط مشابه شما کار دیگری بکنند؟

آیا دوست یا دوستانی دارید که گفتگو با آن‌ها بتواند شما را از «تنبیه خود» بی‌نیاز کند؟ به زبان دیگر، آیا پیش آمده که حمایت اجتماعی بتواند نقش خودتنبیهی را ایفا کند؟ یا این دو را مکمل می‌بینید و جایگزین نمی‌دانید؟

آیا این امکان وجود داشته به که جای تنبیه خود در هنگام رفتار نادرست، وقتی رفتار درست انجام می‌دهید خود را تشویق کنید؟ (این موضوع از جایی به جای دیگر فرق می‌کند. مثلاً در رعایت رژیم غذایی، چنین کاری امکان‌پذیر است. ولی در ماجرای دروغ‌ گفتن به دوستان، ممکن است پاداش به رفتار درست، چندان معنا نداشته باشد).

      شما تاکنون در این بحث مشارکت نداشته‌اید.  

     برخی از دوستان متممی که به این درس علاقه مندند:    امیر کاظمی فرد ، معصومه خزاعی ، مونا محمدی ، Soheila ، سارا حق بین

ترتیبی که متمم برای خواندن مطالب سری انگیزش-و-هیجان به شما پیشنهاد می‌کند:

سری مطالب حوزه انگیزش-و-هیجان
 

برخی از سوالهای متداول درباره متمم (روی هر سوال کلیک کنید)

متمم چیست و چه می‌کند؟ (+ دانلود فایل PDF معرفی متمم)
چه درس‌هایی در متمم ارائه می‌شوند؟
هزینه ثبت‌نام در متمم چقدر است؟
آیا در متمم فایل‌های صوتی رایگان هم برای دانلود وجود دارد؟

۱۷ نظر برای تنبیه خود | آیا شما هم گاهی خودتان را تنبیه و مجازات می‌کنید؟

    پرطرفدارترین دیدگاه به انتخاب متممی‌ها در این بحث

    نویسنده‌ی دیدگاه : هنگامه

    من در گذشته از روشهای خودتنبیهی  متنوعی استفاده می‌کردم. از سرزنش کردن خودم گرفته تا محرومیت از چیزهایی که می‌خواستم یا هزینه کردن برای امور خیریه...ولی مدت‌هاست که خود تنبیهی رو  محدود کردم به پذیرش اشتباه و گاهی حتی سرزنش خودم ولی در نهایت موقعیتی که درش اشتباه کردم  رو تجزیه و تحلیل میکنم و سعی می‌کنم ریشه اون رفتار یا اقدام اشتباه رو پیدا کنم و اون مشکل رو ریشه ای حل کنم، به طوری که در آینده تکرار نشه...علت این تغییر رویه هم اینه که متوجه شدم همونطور که  سعی می‌کنم نسبت به اشتباهات دیگران با دیده اغماض نگاه کنم ،می بایست نسبت به خودم هم مهربانانه تر رفتار کنم.سعی کردم از بیرون به خودم نگاه کنم و خودم رو در اون شرایط درک کنم و به اون منی که اشتباه کرده مهلت دوباره ای برای جبران بدم و در مواردی که فرصت جبرانی نیست سعی می‌کنم از تکرار موقعیت مشابه جلوگیری کنم.و بایستی بگم روش دوم به نظرم  موثرتر بوده ، انگار یک روند خودآموزی شکل میگیره، که هم خودم کمتر اذیت می‌شم و هم چون انگیزه و یا علت اشتباهم برای خودم مشخص میشه ،احتمال تکرار اون در آینده کمتر میشه.

     
    تمرین‌ها و نظرات ثبت شده روی این درس صرفاً برای اعضای متمم نمایش داده می‌شود.
    .