Menu


محتوای زرد چیست؟ زرد نویسی به چه معناست؟


محتوای زرد چیست

حتماً تا کنون اصطلاح محتوای زرد را شنیده‌اید. یا مثلاً‌ این‌که می‌گویند فلان رسانه زرد است.

گاهی در توصیف یک تولیدکننده محتوا هم می‌شنویم یا می‌خوانیم که می‌گویند او زرد نویس است.

در این درس می‌خواهیم کمی درباره‌ی محتوای زرد صحبت کنیم و ببینیم تعریف محتوای زرد چیست و چه ویژگیهایی دارد. منطقی است مثل همیشه از تاریخچه شروع کنیم. اما چون ممکن است حوصله‌‌ی چندانی نداشته باشید، اجازه بدهید کمی درباره ویژگیهای محتوای زرد صحبت کنیم و بعد به سراغ بحث‌های جدی‌تر در این باره برویم.

تعریف محتوای زرد

محتوای زرد محتوایی است که استانداردهای کیفی محتوا در آن رعایت نشده و با هدف جذب مخاطب بیشتر، برانگیختن هیجانات مخاطب، و نیز ترغیب به نقل محتوا و بازنشر آن طراحی و تولید می‌شود.

واضح است که هدف نهایی از تولید و عرضه‌ی محتوای زرد، کسب منفعت مالی از این هیجان‌زدگی است.

رسانه‌هایی که بخش عمده‌ی محتوای آن‌ها از جنس محتوای زرد باشد، رسانه های زرد نامیده می‌شوند. اصطلاح روزنامه نگاری زرد (Yellow journalism) هم برای توصیف فعالیت این رسانه‌ها به کار می‌رود.

معمولاً تولیدکنندگان محتوای زرد از ابزارهای زیر استفاده می‌کنند:

  • استفاده از عنوان‌های بسیار جذاب و وسوسه‌انگیز؛ حتی اگر این عناوین واقعاً بیان‌کننده‌ی محتوای اصلی متن نباشند.
  • طرح بحث‌ها و مطالبی که جنجالی هستند یا بار احساسی و عاطفی آن‌ها بالاست.
  • استفاده از ابهام و ایهام در عنوان و متن، با این هدف که مخاطب پیام‌های دیگری را برداشت کند (و بعداً عرضه‌کننده‌ی محتوا بتواند از زیر مسئولیت آن‌ها شانه خالی کند)
  • توجه به حاشیه‌ها در شرایطی که اصل موضوع می‌تواند مهم‌تر باشد.
  • اتکا به منابع غیرمعتبر و بی‌توجهی به روش‌های حرفه‌ای اعتبارسنجی اخبار
  • انتشار مطالبی که از همان ابتدا می‌دانند دیر یا زود آن را تکذیب خواهند کرد

این‌ها نکاتی بود که به عنوان یک تعریف کوتاه و شتابزده از محتوای زرد می‌توانید به خاطر بسپارید. اما در ادامه می‌خواهیم این بحث را جدی‌تر بررسی کنیم.

ابتدا به سراغ تاریخچه زرد نویسی می‌رویم و با ژورنالیسم زرد آشنا می‌شویم. خواهیم دید که این شکل از ژورنالیسم بیش از یک قرن قدمت دارد. بعد به این نکته می‌پردازیم که چگونه زرد نویسی بعد از یک قرن، دوباره با ظهور وب و شبکه های اجتماعی زنده شده و مورد توجه قرار گرفته است.

در پایان هم به این سوال می‌پردازیم که آیا زرد نویسی پایان خواهد یافت؟ یا باید این پدیده را به عنوان بخشی از فضای محتوا بپذیریم و تولیدکنندگان محتوای زرد را به عنوان بخشی از صنعت تولید محتوا به رسمیت بشناسیم؟

تاریخچه زرد نویسی و محتوای زرد

محدودیت در دسترسی کامل به این مجموعه درس

مجموعه درس‌های تولید محتوا و استراتژی محتوا برای اعضای ویژه متمم در نظر گرفته شده‌اند. هم‌چنین با فعال کردن اشتراک ویژه به درس‌های بسیار بیشتری دسترسی پیدا می‌کنید که می‌توانید فهرست آنها را در اینجا ببینید:

 فهرست درس‌های متمم

البته بررسی‌های آماری ما نشان داده که علاقه‌مندان به درس‌های استراتژی محتوا و تولید محتوا، از میان مجموعه درس‌های متمم به مطالعه‌ی درس‌های زیر بیشتر علاقه‌مند بوده‌اند:

  دیجیتال مارکتینگ  |   بازاریابی محتوا  |  سئو

  سواد دیجیتال  |  شبکه های اجتماعی  |  تسلط کلامی

  گیمیفیکیشن  |  ایمیل مارکتینگ  |  اسلایدسازی

  جستجو با گوگل  |  مدل کسب و کار

  دوره MBA (مطالعه‌ی منظم درس‌های مدیریت و کسب و کار)

محتوای زرد و ژورنالیسم زرد در عصر دیجیتال و شبکه‌های اجتماعی

دیدیم که ریشه‌ی اصلی شکل‌گیری ژورنالیسم زرد این بود که مخاطب تولید‌کننده‌ی محتوا از مشتری تولید‌کننده‌ی محتوا جدا شد.

مخاطب روزنامه، مردم بودند. اما مشتری واقعی روزنامه، کسانی بودند که سفارش تبلیغ می‌دادند و سود روزنامه‌ها را تأمین می‌کردند. پس از جدا شدن مخاطب و مشتری، حالا روزنامه باید مخاطب را سرگرم می‌کرد تا بتواند برای تبلیغ‌دهنده ارزش‌آفرینی کند.

محتوای زرد

شبکه‌های اجتماعی هم به شکل مشابه، چنین بستری را فراهم کردند. مثلاً بخشی از اینفلوئنسرها (نه الزاماً همه‌ی آن‌ها) که درآمد خود را از تبلیغ به دست می‌آورند، بیشتر از این‌که دغدغه‌ی آموزش دادن یا رشد مخاطب خود را داشته باشند، باید به افزایش تعداد مخاطبان و درگیر کردن آن‌ها فکر کنند. چون مشتری واقعی، یعنی تبلیغ‌دهنده، به تعداد مخاطبان نگاه می‌کند و تعرفه‌ی تبلیغات هم بر همین اساس تعیین می‌شود.

محتواهایی مثل حاشیه‌ها، افشاگری‌ها، برگزاری مناظره‌ها، ورود به جنجال‌ها و اختلاف‌نظرها،  و گزارش اتفاقات روزمره در زندگی بلاگرها همگی می‌توانند رونقی برای تولیدکنندگان محتوا در عصر جدید باشند. تولیدکنندگانی که پول خود را نه به شکل مستقیم از مخاطب، بلکه از ذی‌نفعان دیگر دریافت می‌کنند.

باز هم نباید تذکر کمبل را فراموش کنیم. محتوای زرد را نمی‌توان کاملاً بدون کارکرد دانست. اثرات مثبت این نوع از محتوا را هم بارها دیده‌ایم و تجربه کرده‌ایم. با این حال، شناخت بهتر محتوای زرد به ما کمک می‌‌کند انگیزه‌ی تولیدکنندگان محتوا، نوع نگاه آن‌ها، تصمیم‌هایشان در انتخاب موضوعات، فرمت ارائه‌ی مطلب و مکانیزم تأثیرگذاری آن‌ها در جامعه را بهتر درک کنیم.

تمرین و مشارکت در بحث

تجربه‌ی شما از محتوای زرد چه بوده است؟

چقدر این نوع از محتوا را دنبال می‌کنید؟ جایگاه تولیدکنندگان محتوای زرد را در جامعه چگونه می‌بینید و اثربخشی آن‌ها را چگونه ارزیابی می‌کنید؟

آیا با بار معنایی منفی که روی این اصطلاح وجود دارد موافقید؟ یا ترجیح می‌دهید آن را خنثی ببینید؟ (فعالیتی که می‌تواند سازنده یا غیرسازنده باشد).

      شما تاکنون در این بحث مشارکت نداشته‌اید.  

     برخی از دوستان متممی که به این درس علاقه مندند:    نریمان درافشان ، فرزین ، ، زهره ، ساجده ممتازیان

ترتیبی که متمم برای خواندن مطالب سری تولید محتوا به شما پیشنهاد می‌کند:

سری مطالب حوزه تولید محتوا
 

برخی از سوالهای متداول درباره متمم (روی هر سوال کلیک کنید)

متمم چیست و چه می‌کند؟ (+ دانلود فایل PDF معرفی متمم)
چه درس‌هایی در متمم ارائه می‌شوند؟
هزینه ثبت‌نام در متمم چقدر است؟
آیا در متمم فایل‌های صوتی رایگان هم برای دانلود وجود دارد؟

قوانین کامنت گذاری در متمم

37 نکته برای محتوای زرد چیست؟ زرد نویسی به چه معناست؟

    پرطرفدارترین دیدگاه به انتخاب متممی‌ها در این بحث

    نویسنده‌ی دیدگاه : محمدرضا شعبانعلی

    من دو نکته‌ی مرتبط با این درس به ذهنم رسید که گفتم شاید بد نباشه با بقیه‌ی دوستانم هم در میان بگذارم.

    نکته‌‌ی اول |‌ وقتی تولیدکننده‌ی محتوا به جای مخاطب، از تبلیغ‌دهنده پول می‌گیرد...

    در درس به این نکته اشاره شده که وقتی تولیدکننده‌ی محتوا از تبلیغ‌دهنده پول می‌گیرد، رعایت اصول حرفه‌ای برایش دشوارتر می‌شود.

    با خودم فکر می‌کردم که آیا این گزاره را می‌توان به شکل مطلق پذیرفت؟

    یک مثال نقض به ذهنم رسید. بعضی از تولیدکنندگان محتوا، به نوعی نماد یک حرکت یا آرمان اجتماعی هستند و دغدغه‌ای دارند که فراتر از منافع کوتاه‌مدت فردی است. در چنین شرایطی، سفارش تبلیغ حمایتی به وجود می‌آید.

    مثلاً افراد بسیاری نشریه‌ی بخارا (جایگزین کلک سابق) متعلق به علی دهباشی را یک کار فرهنگی ارزشمند می‌دانند و از طرفی می‌بینند که این کار، فراتر از سودجویی فردی است و یک دغدغه‌ی فرهنگی و اجتماعی پشت آن است.

    به همین علت، به بخارا تبلیغ می‌دهند. در نگاه اول انتظار داریم ناشران کتابها و محصولات فرهنگی به سراغ بخارا بیایند. اما مجموعه‌هایی مثل روغن آفتاب،‌ چای فومنات، شرکت‌‌های مشاوره طراحی مثل افراتاب، روغن موتور کاسپین و روغن ترمز فومن شیمی در بخارا تبلیغ می‌دهند.

    حتی اگر چای را - به زحمت - به عنوان مکمل مطالعه در نظر بگیریم، واقعاً بقیه‌ی شرکت‌ها قاعدتاً محل نامناسبی را برای تبلیغ انتخاب کرده‌اند و بعید است برای آن‌ها کارکرد مستقیم تجاری داشته باشد (تیراژ بخارا در حدی پایین است که حتی نمی‌توانیم بگوییم با هدف ارتقاء هویت برند خود این کار را کرده‌اند). 

    فقط می‌شود حس کرد که به عنوان بخشی از مسئولیت اجتماعی یا علاقه‌‌ به فعالیت‌های فرهنگی این کار را کرده‌اند.

    بدیهی است آقای دهباشی هم به خاطر به دست آورد دل تبلیغ‌دهندگان، از نویسندگانش نمی‌‌خواهد مدحی بر مزایای روغن ترمز بنویسند یا در مناقب روغن‌های غیرتراریخته قلم‌فرسایی کنند.

    بنابراین فکر می‌کنم، ممکن است شرایط خاصی وجود داشته باشد که رسانه‌ای متکی به تبلیغ باشد،‌ اما زرد نشود. البته چنین مواردی نادر است و هم‌چنان می‌شود گفت معمولاً «وابستگی به تبلیغ‌دهنده، رسانه را به سمت زردی می‌برد.»

    به عنوان مثال، باید از دو سایت خبری مهم کشور که گاه‌و‌بیگاه آن‌ها را دنبال می‌کنم مثال بزنم. هر دو برای تبلیغ از یکتانت (که از سرویس‌‌دهندگان بزرگ و ارزشمند کشور است) استفاده می‌کنند. 

    چند روز پیش در مطلبی که درباره‌ی بی‌آبی خوزستان منتشر کرده بودند، نویسنده توضیح داده بود که فعلاً رسانه‌ها باید دقت کنند با اخبار حاشیه‌ای، مشکلات خوزستان فراموش نشود و تمرکز ویژه‌ای روی این موضوع باشد. 

    دقیقاً بعد از این جمله و در میانه‌ی متن احساسی نویسنده، یک باکس تبلیغی باز شده بود که: «تو این روزا چی بخریم که پول روی پول‌مون بیاد؟» عکسی از یک آقای هیجان‌زده با چشم‌های از حدقه درآمده و ریش‌های پروفسوری و سبیل‌های بلند هم به تبلیغ ضمیمه شده بود که دیدنش، تمام خواب خوزستان را از سر می‌پراند!

    در نمونه‌ی دیگری از اخبار همین سایت‌ها، دیدم که مطلبی درباره‌ی قطع برق نوشته بودند و به سهم استخراج رمزارزها اشاره شده بود و تأکید بر این‌که ماینینگ با توجه به سوبسیدی بودن برق ایران عملاً استخراج نفت از زمین و فروش آن است و نه استخراج رمزارز.

    دقیقاً در میانه‌ی متن، سیستم تبلیغات «هوشمند» که ظاهراً کلمات کلیدی متن را بررسی می‌کند، فروش دستگاه ماینر و تجهیزات وابسته را تبلیغ می‌کرد! 

    اخیراً هم که تبلیغات بیش از حد Native شده‌اند و چنان با متن آمیخته‌اند که فقط با حدس و گمان و دقت زیاد می‌توانیم حرف نویسنده را از پیام تبلیغ‌دهنده تفکیک کنیم.

     

    نکته‌ی دوم | کارکرد محتوای زرد - آیا همیشه مخرب است؟

    فکر می‌کنم اگر محتوای زرد را به ازدواج‌های بهاره رهنما و ولو شدن بهنوش بختیاری روی زمین و حاشیه‌های شاخ‌های استانبولی محدود کنیم، به سادگی نتیجه می‌گیریم که این نوع محتوا اساساً‌ ناکارآمد است.

    اما اگر معنای گسترده‌تر آن را - مطابق آن‌چه در درس گفته شد - در نظر بگیریم و کسانی را هم که هر روز مشغول افشاگری و رو کردن دست این و آن و چک کردن مدرک تحصیلی این و رزومه‌ی آن و اصالت ادعای فلان بیوتی‌بلاگر و نقد معلمان انگیزشی هستند در این گروه قرار دهیم، حس می‌کنم زردنویس‌ها (در ژانرهایی مثل افشاگر و با ادعاهایی مثل «آگاهی‌بخشی») می‌توانند گونه‌ی مفیدی در اکوسیستم آنلاین و شبکه‌های اجتماعی باشند و نقش یک نیروی مهارکننده را ایفا کنند.

    به همین علت، نمی‌توانم بگویم کار آن‌ها کاملاً غیرمفید است. اما از سویی، به نظرم این نوع وقت‌گذاشتن برای عرضه‌ی این محتواها و از سوی دیگر وقت ‌گذاشتن برای خواندن و شنیدن آن‌ها و ارسال آن‌ها برای این و آن و بحث کردن درباره‌اش و پیگیری صحت و سقم آن‌ها کاری بسیار وقت‌گیر است که بهتر است به دیگران واگذار شود.

    مسلمانان در فقه اسلامی اشاره‌ای به مشاغل مکروه دارند. مثلاً غسال بودن (شستشوی مردگان) کاری مکروه است و پیشنهاد شده تا انتخاب دیگری دارید به سراغ این کار نروید. از سوی دیگر، غسل دادن واجب کفایی است. یعنی اگر هیچکس نبود، واجب می‌شود و اگر کسی بود، دیگر وظیفه‌ای بر عهده‌ی شما نیست و بهتر است به سراغ چنین کارهایی نروید و وارد این بازی نشوید.

    من عرضه و پیگیری و حرف‌زدن درباره‌ی محتوای زرد را از جنس شستن مردگان می‌بینم. حالا که این‌قدر داوطلب برای این کار هست و حجم بزرگی از مردم هم به قدر کفایت (و فراتر از آن) درگیر چنین بازی‌هایی هستند، ترجیح شخصی‌ام این است که از شستن مردگان و جابه‌جا کردن اجساد فاصله بگیرم و به این جمع و جماعت نزدیک نشوم.

     

     
    دوست گرامی مشاهده تمرینهای مربوط به این درس، صرفا برای کاربران متمم امکانپذیر میباشد.
    .