Generic selectors
Exact matches only
Search in title
Search in content
Menu
دوره آموزشی هدف گذاری (کلیک کنید)


پورتفولیو چیست؟ مدیریت پورتفولیو به چه معناست؟


پورتفولیو چیست

پورتفولیو (Portfolio) یا پرتفوی (نگارش نزدیک به تلفظ فرانسوی این کلمه) واژه‌ای است که حتی در فارسی هم رایج شده و اصطلاحاتی مثل پورتفولیو پروژه، پورتفولیو سرمایه گذاری، پرتفولیو طراحی لباس، پورتفولیو طراحی صنعتی و پورتفولیو عکاسی را زیاد می‌خوانیم و می‌شنویم.

ما در متمم معمولاً کلمهٔ پورتفولیو را در درس‌های تخصصی مانند روانشناسی پول، مالی رفتاری، مدیریت بازاریابی و مدیریت استراتژیک به‌کار می‌بریم. اما در این‌جا می‌خواهیم معنی پورتفولیو را به شکل کلی (در حد گفتگوهای روزمره و شبیه توضیحات واژه‌نامه‌ای) توضیح دهیم تا درک بهتری از این اصطلاح داشته باشید. پس از این‌که گفتیم معنی پورتفولیو چیست، در درس‌های دیگر، بسته به موضوع دربارهٔ معنای تخصصی‌تر این اصطلاح صحبت خواهیم کرد.

پورتفولیو یعنی چه؟

بنا بر توضیح دیکشنری وبستر، استفاده از کلمه پورتفولیو در زبان انگلیسی، بیش از سه قرن قدمت دارد و نخستین ثبت مکتوب آن به سال ۱۷۱۳ برمی‌گردد. در آن زمان پورتفولیو به کیف، بسته یا جلدی گفته می‌شده که برگه‌هایی را در آن می‌ریخته و جابه‌جا می‌کرده‌اند (+). ویژگی اصلی پورتفولیو این بوده که محتویات داخلش مجزا بوده‌اند. مثلاً هنرمندان آثار خود را در آن گذاشته و یا نویسندگان نوشته‌های خود را در آن قرار می‌داده‌اند (پورتفولیو شبیه کتاب یا دفترچه نبوده و بیشتر به چیزهایی شبیه کیف مدارک گفته می‌شده است).

پورتفولیو چیست

در قرن نوزدهم کلمهٔ پورتفولیو با این معنی زیاد به کار می‌رفته است. مثلاً می‌گفتند (+): «وزیر، پورتفولیوی امور جنگ را در اختیار فلانی قرار داد.» ما امروز در زبان فارسی در چنین جملاتی به جای پورتفولیو از کلمهٔ پرونده استفاده می‌کنیم. مثلاً می‌گوییم: پرونده این کار را به فلانی واگذار کردم. یا پرونده‌اش پیش من بسته شده است.

پورتفولیو به معنای مجموعه نمونه کارها

این معنای قرن هفدهمیِ پورتفولیو هنوز هم در گفتگوهای روزمره به‌کار می‌رود. خصوصاً هنرمندان و طراحان از اصطلاح پورتفولیو زیاد استفاده می‌کنند. معماران، گرافیست‌ها و طراحان، هنوز مثل همکاران خود در چند قرن قبل، مجموعهٔ نمونه کارهایشان را پورتفولیو می‌نامند. این هنرمندان، تصویر و شرح آثار خود را به شکل مکتوب و گاه به‌صورت آنلاین و دیجیتال آماده می‌کنند و به همکاران، کارفرماهای بالقوه، دانشگاه‌ها و مراکز آموزش عالی و نیز علاقه‌مندان به هنر نشان می‌دهند.

با این توضیح، وقتی هنرمندان از ساخت پورتفولیو حرف می‌زنند، منظورشان درست کردن چیزی شبیه کاتالوگ فیزیکی یا آنلاین از پروژه‌ها، آثار و دستاوردهایشان است.

بنابراین می‌توان گفت پورتفولیو در این شکل از استفاده، بیشتر از جنس رزومه است. البته تفاوت رزومه و پورتفولیو هم مهم است. در رزومه اگر به پروژه‌ها و کارهای قبلی اشاره شود، صرفاً در حد عنوان است و نه بیشتر. ضمن این که در رزومه مهارت‌ها و سوابق استخدامی و تحصیلی و اطلاعاتی از این دست هم می‌آید. پورتفولیو سند مهم‌تری است که معمولاً در فضاهای جدی‌تر و رسمی‌تر (از مسابقه‌ها تا مناقصه‌ها و یا در آخرین جلسات استخدام و پس از پذیرفته‌شدن و دیدن شدن رزومه) به‌کار می‌آید.

پورتفولیو به معنای سبد دارایی‌ها

معنی دیگر پورتفولیو یا پرتفوی، سبد دارایی‌هاست (خود کلمهٔ سبد را تقریباً همه به عنوان معادل فارسی پورتفولیو پذیرفته‌اند). پورتفولیو به این معنا معمولاً در حوزهٔ سرمایه گذاری، معامله‌گری و مدیریت مالی به‌کار می‌رود. اگر بخواهیم در فضای مالی، معنی کلمه پورتفولیو را به زبان ساده توضیح دهیم، چنین مثالی می‌تواند مفید باشد:

فرض کنید یک نفر تصمیم می‌گیرد پولی را که پس‌انداز کرده یا در ازای اجرای یک پروژه گرفته، سرمایه گذاری کند.

احتمالاً چنین فردی ترجیح می‌دهد پول خود را صرفاً در یک زمینه سرمایه گذاری نکند. چون این کار ریسک بالایی دارد و ممکن است بخشی از سرمایه‌اش را از دست بدهد.

پس پولش را به چند بخش تقسیم می‌کند. شاید بخشی را در حساب بلندمدت بانک بگذارد. شاید با بخش دیگری طلا یا ارز بخرد. احتمالاً بخشی را هم به خرید سهام یا ملک اختصاص دهد.

او اکنون یک «سبد دارایی» دارد و دارایی‌های مختلفی در این سبد قرار داده است. در ادبیات مالی و سرمایه گذاری به این سبد، پورتفو (یا پرتفوی یا پورتفولیو) می‌گویند.

تقریباً هر جا اصطلاح پورتفولیو را در فضای مالی می‌شنوید، چنین معنایی در خود دارد. مثلاً یک نفر می‌گوید: «من شرکت سیمان تهران را هم در پرتفوی خود دارم.» یا  این‌که می‌شنویم: «همیشه بخشی از پرتفوی خود را به دارایی‌هایی که سریع‌ نقد می‌شوند اختصاص دهید.» و یا: «بهتر است به جای سرمایه گذاری روی یک ارز دیجیتال، پورتفولیو ارز دیجیتال داشته باشید.»

اصطلاحاتی مثل سبد سهام، سبد دارایی‌های ارزی و سبد سرمایه گذاری، همگی به پرتفوهای مختلف اشاره دارند.

اولین استفاده از کلمه پورتفولیو در مباحث مالی و سرمایه گذاری

دربارهٔ این‌که نخستین بار چه کسی کلمه پورتفولیو را در فضای سرمایه گذاری و مدیریت مالی به‌کار برد، نمی‌توان با اطمینان نظر داد. اما دو نکته را به‌طور قطعی می‌دانیم.

نخست این که حدود یک قرن پیش در سال ۱۹۳۱ در نشریهٔ اکونومیست، از اصطلاح پورتفولیو تقریباً به همان معنایی که امروز در مدیریت دارایی‌ها به‌کار می‌رود، استفاده شده است (+):

«This fall is partly due to the bank’s failure to secure any of last week’s Treasury Bills, which is forcing them to replenish their portfolios in the market.»

نکتهٔ دوم هم این‌که از سال ۱۹۵۲ که هری مارکوویتز مقالهٔ Portfolio Selection را منتشر کرد، تئوری پورتفولیو شکل گرفت و اصطلاح پورتفولیو به یکی از کلمات کلیدی در مباحث مدیریت مالی و سرمایه‌گذاری تبدیل شد.

پورتفولیوی محصول یا سبد محصول

اصطلاح پورتفولیو فقط در میان هنرمندان و سرمایه‌گذاران باقی نماند. بلکه به تدریج راه خود را به دنیای مدیریت و کسب و کار هم باز کرد.

یکی از نخستین شرکت‌هایی که مفهوم پورتفولیو را رواج داد، گروه مشاوران بوستون یا BCG بود. این شرکت که هنوز هم از شرکت‌های بزرگ مشاوره مدیریت در جهان محسوب می‌شود، در دههٔ هفتاد میلادی (حدود نیم قرن پیش) بحث پورتفولیوی محصولات را مطرح کرده و ماتریسی را برای تحلیل سبد محصولات پیشنهاد کرد. این ماتریس را امروز به اسم ماتریس BCG می‌شناسیم.

پس از آن اصطلاح پورتفولیوی محصول یا سبد محصول (Product Portfolio) هر روز بیشتر از قبل رواج یافت و امروز چنین جمله‌هایی را زیاد از مدیران می‌شنویم: «ما می‌خواهیم محصول X را از سبد محصولات‌مان حذف کنیم.» «سبد محصولات ما بسیار متنوع‌تر از یک دههٔ قبل است.» «با این محصولات محدود، ریسک سنگینی ما را تهدید می‌کند. باید تنوع محصولات‌مان را افزایش دهیم و یک پورتفوی قوی محصول داشته باشیم.» «استراتژی پورتفولیو ما این نیست.»

پورتفولیوی محصولات

پورتفولیوی پروژه

کاربرد پورتفولیو در فضای مدیریت به پورتفولیوی محصول محدود نشد. ایدهٔ پورتفولیو در قلمروهای دیگری هم که بحث انتخاب و مدیریت یک «سبد» وجود داشت، به‌کار گرفته شد.

مثلاً کسانی که در زمینهٔ مدیریت پروژه فعالیت می‌‌کردند، اصطلاح پورتفولیوی پروژه (Project Portfolio) را هم به‌کار بردند. البته نه‌اینکه صرفاً یک اصطلاح تازه مطرح شود. بلکه یک پیکرهٔ دانش هم حول این موضوع شکل گرفت. موضوعات زیر نمونه‌هایی از مباحث مدیریت پورتفولیوی پروژه هستند:

  • کدام پروژه‌ها را بپذیریم؟
  • کدام پژوه‌ها را در اولویت قرار دهیم؟
  • منابع را چگونه به پروژه‌های مختلف تخصیص دهیم؟
  • کدام پروژه‌ها را نیمه‌کاره رها کنیم و کنار بگذاریم؟

هر «مجموعه‌»ای پورتفولیو نیست

«پورتفولیو» یا «سبد» یک معنای عام و گسترده دارد و یک معنای خاص. در معنای عام، هر مجموعه‌ای را می‌توان یک سبد نامید. یعنی هر دو جملهٔ زیر را می‌توان مترادف فرض کرد:

یک خدمت جدید به مجموعه خدمات ما اضافه شده است.
یک خدمت جدید به سبد (پرتفوی) خدمات ما اضافه شده است.

یک برند جدید به مجموعه برندهای ما اضافه شده است.
یک برند جدید به سبد (پورتفوی) برندهای ما اضافه شده است.

می‌خواهیم یک گروه مشتری جدید به مجموعه مشتریان شرکت اضافه کنیم.
می‌خواهیم یک گروه مشتری جدید به سبد (پورتفوی) مشتریان شرکت اضافه کنیم.

اما اگر بخواهیم کمی دقیق‌تر صحبت کنیم و کلمهٔ سبد را به معنای عام آن در نظر نگیریم، هر «مجموعه‌»‌ای را بهتر است «سبد یا پورتفولیو» ننامیم. پورتفولیو باید چند ویژگی داشته باشد:

برخی از ویژگی های پورتفولیو

پورتفولیو به «تنوع» نیاز دارد. نه هر سطحی از تنوع و هر شکلی از تنوع. بلکه یک تنوع حساب‌شده. به شکلی که مشخص باشد حفظ این پورتفولیو با چه سطحی از ریسک همراه است و به ازاء این ریسک، چقدر سود و منافع مالی ایجاد خواهد شد. می‌توان گفت پورتفولیو بدون تحلیل و برنامه‌ٔ مشخص برای مدیریت ریسک پورتفولیو معنا پیدا نمی‌کند.

در پورتفولیو این «کلیت» است که اصالت دارد و نه تک‌تک اجزاء. هیچ جزئی به خودی خود ارزشمند یا کم‌ارزش محسوب نمی‌شود و تعصبی بر حفظ آن یا اصراری روی حذف آن وجود ندارد. ممکن است یک پروژه، یک دارایی یا یک سهم، از نظر فرد یا سازمان دیگری مناسب یا جذاب نباشد. اما مدیر یک پورتفو به نتیجه برسد که حفظ آن پروژه یا دارایی یا سهم می‌تواند پورتفوی او را به ویژگی‌های مطلوبش نزدیک‌تر کند.

به شکل مشابه، ممکن است یک محصول یا دارایی یا سهم از نظر بازار و از زوایهٔ نگاه ناظر بیرونی بسیار جذاب باشد. اما مدیر پورتفو به نتیجه برسد که ترکیب آن با سایر دارایی‌ها مناسب نیست و سبد مطلوبی نمی‌سازد.

باید برای پورتفولیو «هدف» و «افق زمانی» تعریف شود. بدون این‌ها نمی‌توان یک پورتفولیو را مدیریت یا ارزیابی کرد. باید بدانیم که این سبد قرار است برای یک سال حفظ شود یا ده سال؟ باید بدانیم که آیا این سبد قرار است در کوتاه‌مدت هم سودآور باشد یا همین که در میان‌مدت و بلندمدت سودآور باشد کافی است؟ آیا انتظار می‌رود که این سبد سود نقدی ایجاد کند؟ یا صرفاً قرار است ارزش بازار آن افزایش پیدا کند و روزی که آن را فروختیم و واگذار کردیم، سرمایه‌گذاری‌مان را جبران کند؟

البته این‌ها صرفاً‌ چند نمونه از ویژگی های پورتفولیو هستند. بسته به این که پرتفو را در چه حوزه‌‌ای تعریف کنید،‌ ویژگی‌های دیگری هم به این فهرست افزوده خواهد شد. مثلاً‌ در پورتفوهای سرمایه گذاری، این سوال هم مهم است که «این سبد قرار است چقدر نقدپذیر باشد و در صورت نیاز با چه سرعتی نقد شود؟» یا این‌که در پورتفوی محصول ممکن است سوال این باشد که «این سبد محصولات قرار است ریسک ما را در مقابل کدام تغییرات محیطی و تحولات تکنولوژیک، کاهش دهند؟»

تعریف پورتفولیو

ممکن است بعد از بررسی توضیحات مربوط به پورتفولیو با خود بگوییم که بحث پورتفولیو همان ضرب‌المثل قدیمی خودمان است که تخم‌مرغ‌هایتان را در یک سبد نگذارید.

گذاشتن تخم‌مرغ‌ها در سبدهای مختلف، یکی از مصداق‌های تنوع‌بخشی است و در بحث پورتفولیو هم به تنوع‌بخشی توجه می‌شود. اما نباید گرفتار این ساده‌سازی افراطی شویم که بحث پیچیدهٔ مدیریت پورتفولیو را به ایدهٔ ساده‌ای مثل تنوع‌بخشی تقلیل دهیم. مدیریت پورتفولیو کاری پیچیده و تخصصی است که عده‌ای عمر خود را برای آن گذاشته‌اند و می‌گذارند و هر چقدر هم درباره‌اش مطالعه کنیم، هنوز نمی‌توانیم ادعا کنیم که همهٔ جنبه‌های آن را می‌شناسیم.

پیشنهاد عضویت در متمم

دوست عزیز.

شما با عضویت رایگان به عنوان کاربر آزاد متمم (صرفاً با تعیین نام کاربری و کلمه‌ی عبور) می‌توانید به حدود نیمی از چند هزار درس متمم دسترسی داشته باشید.

همچنین در صورت تمایل، با پرداخت هزینه عضویت، به همه‌ی درس‌های متمم دسترسی خواهید داشت. فهرست برخی از درس‌های مختص کاربران ویژه متمم را نیز می‌توانید در اینجا ببینید:

 فهرست درس‌های مختص کاربران ویژه متمم

از میان درس‌هایی که در فهرست بالا آمده است، درس‌های زیر از جمله پرطرفدارترین‌ موضوعات هستند:

دوره MBA  |  مذاکره  |  کوچینگ  |  توسعه فردی

فنون مذاکره  |  تصمیم گیری  |  مشاوره مدیریت

تحلیل رفتار متقابل  |  تسلط کلامی  |  افزایش عزت نفس

چگونه شاد باشیم  |  هوش هیجانی  |  رابطه عاطفی

خودشناسی  |  شخصیت شناسی  |  پرورش کودکان هوشمندتر

اگر با فضای متمم آشنا نیستید و دوست دارید درباره‌ی متمم بیشتر بدانید، می‌توانید نظرات دوستان متممی را درباره‌ی متمم بخوانید و ببینید متمم برایتان مناسب است یا نه. این افراد کسانی هستند که برای مدت طولانی با متمم همراه بوده و آن را به خوبی می‌شناسند:

ترتیبی که متمم برای خواندن مطالب سری مبانی روانشناسی پول به شما پیشنهاد می‌کند:

سری مطالب حوزه مبانی روانشناسی پول
 

برخی از سوالهای متداول درباره متمم (روی هر سوال کلیک کنید)

متمم چیست و چه می‌کند؟ (+ دانلود فایل PDF معرفی متمم)
چه درس‌هایی در متمم ارائه می‌شوند؟
هزینه ثبت‌نام در متمم چقدر است؟
آیا در متمم فایل‌های صوتی رایگان هم برای دانلود وجود دارد؟

۷ نظر برای پورتفولیو چیست؟ مدیریت پورتفولیو به چه معناست؟

    پرطرفدارترین دیدگاه به انتخاب متممی‌ها در این بحث

    نویسنده‌ی دیدگاه : بهنام محمدی

    بخش پایانی این درس برایم بسیار روشن کننده بود:

    مدیریت پورتفولیو کاری پیچیده و تخصصی است که عده‌ای عمر خود را برای آن گذاشته‌اند و می‌گذارند و هر چقدر هم درباره‌اش مطالعه کنیم، هنوز نمی‌توانیم ادعا کنیم که همهٔ جنبه‌های آن را می‌شناسیم.

    به گمانم اگر این تخصص را نداریم و مشاوری هم برای این تخصص نداریم، رفتن به سمت تنوع بخشی و درنظر گرفتن آن به عنوان پرتفولیو کار چندان درستی نیست. نمونه هایی که به راحتی می توانند به عنوان یک مصداق در نظر گرفته شوند، در ذهن من، رستوران ها هستند.
    همه ما رستوران هایی را دیده ایم که غذای سنتی دارند، پیتزا و فست فود را در یک گوشه ارائه می کنند و صبحانه شان هم یک منوی عریض و طویل به خود اختصاص داده است. در این مکان ها از هیچ وعده غذایی و هیچ اسمی نگذشته اند. 
    در مقام مقایسه، اگر راهتان به استان قزوین بیفتد در شهر کوچک ضیاآباد این استان به یک رستوران به نام رستوران آذربایجان بر می خورید. رستوران آذربایجان تنوع غذایی ندارد. شما در این رستوران فقط می توانید مرغ سفارش دهید(نهایتا اگر زود بروید حق انتخاب بین رون یا سینه مرغ را دارید). حتی حق انتخاب رنگ نوشابه یا دورچین غذا را ندارید و یک نوشابه شیشه ای، یک پیاله ماست، یک فلفل و پیاز را  گارسونِ بور با سیبیل بی نهایت مردانه اش، که چند سال است همانجا فعالیت می کند، سر میز شما می گذارد. در نتیجه خبری از گارسون های شیک و پیک و لفاظی های آنچنانی هم در آن جا نیست. اما اگر مثل من دایره دوستی بسیار گسترده ای داشته باشید، می دانید، راننده ای نیست که در رستوران آذربایجان غذا نخورده باشد.بعضی از دوستانم مسیر سفر خود را طوری تنظیم می کنند که حتما زمان وعده غذایی شان کنار این رستوران باشد. این آوازه آنقدری زیاد بود که ما را تحریک کند چند باری، 40 کیلومتر رانندگی را به جان بخریم و برای خوردن مرغ به آن جا برویم. طبق تجربه نزدیک شهر یکهو به ترافیک عجیبی از خودرو بر می خورید که به خاطر خارج شدن و وارد شدن خودروها به جاده از مقابل این رستوران اتفاق می افتد.
    از درس تفکر سیستمی می دانم که قانع بودن به یک دلیل ( در این مورد تک محصولی ) برای موفقیت یا عدم موفقیت سطحی نگری است و کار درستی نیست. اما این را هم می دانم که اگر مجموع محصول سبدمان نتواند چیز ارزشمندی از آب در بیاید، تمرکز و  تک محصولی ماندن و متخصص شدن در یک محصول خیلی بهتر از داشتن سبدی از محصولات(دارایی ها) است.

     
    تمرین‌ها و نظرات ثبت شده روی این درس صرفاً برای اعضای متمم نمایش داده می‌شود.
    .