Menu


فرایند چیست؟ اهمیت تعریف و مدیریت فرایندهای کسب و کار


تعریف فرایند چیست؟ بررسی فرایندهای کسب و کار

واژه‌ی فرایند (Process) از واژه‌های پرکاربرد در فضای مدیریت و کسب و کار است.

پیدا کردن چند نمونه تعریف فرایند هم دشوار نیست. کافی است همین عبارت را در گوگل جستجو کنید تا انواع تعریف‌های فرایند را بیابید.

بنابراین اگر صرفاً می‌خواهید تعریف فرایند را بدانید، می‌توانید مستقیماً به تعریف فرایند در منابع مختلف مراجعه کنید. اما پیشنهاد ما این است که برای درک بهتر مفهوم فرایند، این درس را گام به گام بخوانید:

کاربرد اصطلاح فرایند در سازمان و کسب و کار

پیش از این‌که وارد توضیحات دقیق‌تر و جزئیات بیشتر شویم، چند لحظه با خودتان فکر کنید و ببینید که اصطلاح فرایند را در چه جمله‌هایی و به چه شکلی به‌کار می‌برید.

فرایند‌ آن‌قدر در گفتگوهای ما جا افتاده که اغلب ما، حتی بدون این‌که تعریف دقیق آن را بدانیم، می‌توانیم آن را – معمولاً به شکل درست – به‌کار ببریم. به این ترکیب‌ها نگاه کنید:

  • فرایند تدارک مواد اولیه
  • فرایند ثبت نام در متمم
  • فرایند تولید محتوا
  • فرایند تولید قطعات یدکی خودرو
  • فرایند توسعه محصول جدید
  • فرایند پرداخت پس از سفارش محصول
  • فرایند صدور پیش فاکتور
  • فرایند رفع تعارض و اختلافات در مدیریت یک پروژه
  • فرایند درخواست خسارت از شرکت بیمه
  • فرایند صدور مجوز واردات یک کالای مشخص

همان‌طور که می‌بینید، حتی اگر نتوانید واژه‌ی فرایند را تعریف کنید، هم‌چنان عبارت‌های بالا را تا حد خوبی می‌فهمید و درک می‌کنید.

بررسی کاربردهای اصطلاح فرایند، نکات زیر را مشخص می‌کند:

فرایند به شیوه‌ی انجام کار اشاره دارد.

اصطلاح فرایند را می‌توان در مورد فعالیت‌های تجاری یا غیرتجاری، فعالیت‌های سازمان‌های دولتی یا غیردولتی و حتی درباره‌ی روش فعالیت در یک تیم کوچک به کار برد.

به‌ کار بردن واژه‌ی فرایند تلویحاً به این نکته اشاره دارد که یک کار مشخص، چارچوب و روند و تعریف شفافی دارد و همواره باید بر اساس یک مسیر از پیش تعیین شده، انجام شود.

برای یک فرایند می‌توان نقطه‌ی آغاز و پایان مشخص تعریف کرد.

به عنوان مثال وقتی می‌گوییم که ما در شرکت خود فرایند شکایت مشتریان را تعریف کرده‌ایم، قاعدتاً منظورمان این است که:

  • پیش‌بینی کرده‌ایم که ممکن است مشتریان، شکایتی داشته باشند.
  • در نظر گرفته‌ایم که شکایت کردن، با چه فعالیتی و با مراجعه به چه کانال (یا کانال‌هایی) آغاز می‌شود.
  • مشخص کرده‌ایم که وقتی شرکت، شکایتی را دریافت می‌کند، چه اتفاق‌هایی می‌افتد و چه مسیری طی می‌شود و چه افراد (یا دپارتمان‌هایی) درگیر خواهند شد.
  • تعیین شده که گزارش‌ها در هر مرحله (یا در پایان فرایند) چگونه و در کجا ثبت می‌شوند و به چه افرادی (یا دپارتمان‌هایی) ارائه می‌شوند.
  • معلوم است که در نهایت، چه نوع نتایجی (خروجی‌هایی) برای شکایت، متصور است (اگر شکایت وارد باشد چه می‌شود؛ اگر شکایت، قابل قبول نباشد چه خواهد شد؛ چه مکانیزم‌هایی برای تأمین رضایت در نظر گرفته شده است).

مفهوم عکسِ این جمله هم مشخص است. وقتی می‌گوییم در شرکت ما فرایند شکایت مشتریان تعریف نشده است، یعنی هر بار که یک مشتری شکایتی را مطرح می‌کند، مشخص نیست که دقیقاً باید چه مسیری طی شود و چه کارهایی انجام شود و در نهایت چه اتفاقی خواهد افتاد.

فرایند چیست؟ تعریف فرایند به شکل نادرست یا تعریف نکردن فرایندها چه تبعاتی در سازمان و کسب و کار دارد؟

یک فرایند چه اجزایی دارد؟

مهم‌ترین اجزای یک فرایند به شرح زیر هستند:

  • ورودی (Input)
  • دستاورد / خروجی (Outcome / Output)
  • فعالیت‌ها (Tasks/Activities)
  • رویدادها (Events)
  • نقاط تصمیم‌گیری (Decision Points)

در ادامه به صورت مختصر به هر یک از آن‌ها می‌پردازیم:

تعریف فرایند در کسب و کار (همر و چمپی)

فرایندهای کسب و کار مجموعه‌ای از فعالیت‌ها هستند که یک یا چند ورودی دارند و خروجی آن‌ها برای مشتری فرایند، ارزش ایجاد می‌کند.

تعریف دیگری که معمولاً مورد اشاره و استناد قرار می‌گیرد، توسط توماس دیون پورت (Thomas Davenport) و همکارش جیمز شورت (James Short) ارائه شده است (+):

تعریف فرایند در کسب و کار از نگاه دیون پورت

فرایندهای کسب و کار مجموعه‌ای از فعالیت‌هایی هستند که با یکدیگر ارتباط منطقی دارند و برای دستیابی به یک دستاورد مشخص در کسب و کار، انجام می‌شوند.

مجموعه‌ای از فرایندها در کنار یکدیگر، یک سیستم کسب و کار را می‌سازند.

فرایندها دو ویژگی مهم دارند:

  • هر فرایندی، مشتری یا مشتریانی دارد که خروجی فرایند در اختیار آن‌ها قرار می‌گیرد (یا از‌ آن خروجی منتفع می‌شوند). این مشتریان می‌توانند درون سازمانی یا برون سازمانی باشند.
  • فرایندها معمولاً مستقل از چارت رسمی و ساختار سازمانی هستند و به مرزهای دپارتمان‌های مختلف محدود نمی‌شوند [به عبارت دیگر، هر بخش از یک فرایند ممکن است در زیرمجموعه یا دپارتمان متفاوتی از سازمان، اجرا و پیگیری شود.]

دیوین پورت بر اساس همین تعریف، کتاب نوآوری در فرایند (مهندسی مجدد کارها با استفاده از فناوری اطلاعات)‌ را نیز در سال ۱۹۹۲ منتشر کرد (+).

محدودیت در دسترسی کامل به این درس

دسترسی کامل به مجموعه درس‌های سیستم های کنترل مدیریت و شاخص‌های مدیریتی برای اعضای ویژه متمم در نظر گرفته شده است.

البته با فعال کردن اشتراک ویژه به درس‌های بسیار بیشتری دسترسی پیدا می‌کنید که می‌توانید فهرست آنها را در اینجا ببینید:

 فهرست درس‌های متمم

ضمناً با توجه به علاقه‌ی شما به سیستم‌های کنترل مدیریت، درس‌های زیر در متمم می‌توانند برایتان در اولویت بالاتری قرار بگیرند:

  استراتژی | تفکر استراتژیک

  تفکر سیستمی | تصمیم گیری

  مهارت فروش

  دوره MBA متمم (پیگیری منظم مجموعه درس‌ها)

مدیریت فرایندهای کسب و کار (Business Process Management)

این درس صرفاً به تعریف فرایند اختصاص داشت و انتظار داریم با رسیدن به این نقطه، واژه‌ی فرایند (Process) برای شما معنای شفاف‌تری داشته باشد.

از این‌جا، مسیرهای متعددی پیش روی شما باز می‌شود.

مدیریت فرایندهای کسب و کار یا Business Process Management (به صورت مخفف: BPM) یکی از این مسیرهاست. کتابهای بسیاری به مدیریت فرایندهای کسب و کار پرداخته‌اند.

وقتی نگاه فرایندی به سازمان و کسب و کار داریم، می‌توانیم مکانیزم‌هایی را برای کنترل اجرای صحیح هر فرایند تعریف و تعبیه کنیم. هم‌چنین می‌توانیم کارایی و اثربخشی فرایندها را بررسی کرده و برای بهبود فرایندها (Process Improvement) برنامه‌ریزی کنیم.

مشاوران کسب و کار، با نگاه فرایندی، می‌توانند عارضه یابی یک کسب و کار را به شکلی دقیق‌تر انجام دهند و مدیران می‌توانند پروژه های تحول سازمانی را در قالب مهندسی مجدد فرایندها (Business Process Re-engineering یا BPR) طراحی و اجرا کنند.

ما در درس سیستم های کنترل مدیریت بارها از اهمیت کنترل مدیریتی و اجزای سیستم کنترل و تعریف شاخص و اهمیت شاخص صحبت کرده‌ایم.

اما شاخص‌ها را بر چه اساس و در کدام بخش‌های کسب و کار تعریف کنیم؟ نگاه فرایندی می‌تواند به شما کمک کند تا شاخص‌های درست و مناسب را تشخیص داده و آن‌ها را در گلوگاه‌ها و نقاط کلیدی فرایندهای مختلف ثبت و اندازه گیری کنید.

اتوماسیون بازاریابی و فروش زمانی می‌تواند برای ما مفید باشد که ابتدا بدانیم فرایندهایمان چه هستند و سپس بخواهیم آن‌ها را اتوماتیک کنیم.

در استراتژی و ارزش آفرینی می‌بینیم که مایکل پورتر با نگاه فرایندی ابزاری مثل زنجیره ارزش خلق می‌کند که پس از سال‌ها، هنوز هم برای تحلیل کسب و کار مورد استفاده قرار می‌گیرد.

در درس CRM هم هر چقدر از تعریف CRM و اهمیت ارتباط با مشتری و مواردی مانند این‌ها حرف بزنیم، نهایتاً باید به این سوال پاسخ دهیم که این صحبت‌ها و توصیه‌ها، چگونه به فرایندهای سازمانی تبدیل و ترجمه می‌شوند؟

به طور خلاصه می‌‌توان گفت:

نگاه فرایندی به ما کمک می‌کند که در حوزه‌های مختلف مدیریتی، مسئله‌ها و چالش‌ها را از زاویه‌ی متفاوتی ببینیم و راهکارهای اثربخش‌تری هم کشف و خلق کنیم.

مفهوم فرایند در هر شاخه‌ای از مدیریت که وارد شود، ظرفیت‌های جدیدی را برای تفکر و تحلیل در اختیار ما قرار می‌دهد.

  شما تاکنون در این بحث مشارکت نداشته‌اید.

برخی از دوستان متممی که به این درس علاقه مندند: پیام , داود شاکری , محمد وحیدطاری , محمد تحصیلی , حسن پیوسته گر

ترتیبی که متمم برای خواندن مطالب سری آشنایی با سیستم کنترل مدیریت به شما پیشنهاد می‌کند:

سری مطالب حوزه آشنایی با سیستم کنترل مدیریت
 

برخی از سوالهای متداول درباره متمم (روی هر سوال کلیک کنید)

متمم چیست و چه می‌کند؟ (+ دانلود فایل PDF معرفی متمم)
چه درس‌هایی در متمم ارائه می‌شوند؟
هزینه ثبت‌نام در متمم چقدر است؟
آیا در متمم فایل‌های صوتی رایگان هم برای دانلود وجود دارد؟

قوانین کامنت گذاری در متمم

5 نکته برای فرایند چیست؟ اهمیت تعریف و مدیریت فرایندهای کسب و کار

     
    دوست گرامی مشاهده تمرینهای مربوط به این درس، صرفا برای کاربران متمم امکانپذیر میباشد.
    .