Menu


معنی ابتکار عمل چیست؟ چگونه ابتکار عمل را در خود پرورش دهیم؟


اهداف و انتظارات آموزشی متمم در این درس
کد درس: ۱۲۰۸۶
از دوستان عزیز متممی انتظار می‌رود پس از مطالعه‌ی این درس:
  • بتوانند ابتکار عمل را تعریف کرده و ابعاد ابتکار عمل را فهرست کنند.
  • بتوانند برای ابتکار عمل در محیط کار مثال بزنند و در میان اطرافیان خود، افرادی را که آغازگر بوده و دارای ابتکار عمل بالا هستند، تشخیص دهند.
  • نمونه‌هایی را از مواردی که در زندگی شخصی یا محیط کار، ابتکار عمل به خرج داده‌اند به‌خاطر بیاورند و مرور کنند.
  • به عنوان مدیر یا سرپرست سازمان یا تیم، فضایی ایجاد کنند که افراد دارای ابتکار عمل، با اصطکاک و مقاومت کمتری روبرو شوند.
فشار ذهنی هنگام مطالعه
نیاز به مشارکت شما
کسب و کار
زندگی
تعریف ابتکار عمل چیست؟ انواع ابتکار عمل چه هستند؟

در درس پرورش استعدادها، قرار است یک دفتر یادداشت را با عنوان داشته‌های من به ثبت و بررسی توانمندی‌های خودمان اختصاص دهیم و از آن، به عنوان ابزاری برای خودشناسی و برنامه ریزی برای توسعه توانمندی‌هایمان استفاده کنیم.

می‌خواهیم این دفتر یادداشت را با موضوع ابتکار عمل و آغازگر بودن آغاز کنیم. چون این ویژگی یکی از مهم‌ترین توانمندی‌هایی است که می‌تواند ما را از دیگران متمایز کند.

هم‌چنین بر خلاف استعدادهای تعریف شده توسط جانسون اوکانر، مطالعات و تحقیقات فراوان، نشان داده‌اند که این توانمندی قابل پرورش است و اگر برایش وقت بگذاریم، میوه و حاصل این تلاش‌ها را در کار و زندگی‌مان می‌بینیم.

معنی ابتکار عمل چیست؟

اصطلاح ابتکار عمل (به انگلیسی: Initiative) برای بسیاری از ما چندان آشنا نیست. آغازگر بودن را شاید بهتر بفهمیم و درک کنیم؛ اما ابتکار عمل به آغازگر بودن محدود نمی‌شود. بنابراین شاید بهتر باشد ابتدا کمی درباره‌ی این اصطلاح صحبت کنیم.

برای این‌کار چند جمله‌ی نسبتاً آشنا را انتخاب کرده‌ایم تا آن‌ها را بخوانید و کاربردهای اصطلاح ابتکار عمل را مرور کنید:

ایران نشان داد که می‌خواهد ابتکار عمل را در مذاکرات به دست بگیرد.

کسب و کارهای خصوصی باید ابتکار عمل را در حوزه‌ی قانون‌گذاری به دست بگیرند.

ما در این شرکت به کسی نیاز داریم که ابتکار عمل داشته باشد.

رئیس اتحادیه‌ی اروپا گفت: اکنون زمان ابتکار عمل اروپایی‌هاست.

 ابتکار عمل ریاست دانشگاه در توسعه‌ی دانشکده‌ی مدیریت، مثال‌زدنی است.

کارمندی که ابتکار عمل ندارد، صرفاً ادامه‌ی دست و پای مدیر خود است.

حالا کمی بیشتر فکر کنید و ببینید که آیا تا کنون به معنی ابتکار عمل یا به‌دست گرفتن ابتکار عمل (به انگلیسی: Taking Initiative) فکر کرده‌اید؟ آیا آن را به شکلی آگاهانه به‌کار برده‌اید و در متن‌ها خوانده‌اید؟ یا این‌که به سادگی از روی آن عبور کرده و هرگز به مفهومش فکر نکرده‌اید؟

چند مثال ساده از ابتکار عمل و آغازگر بودن

ابتکار عمل را در دو سطح ساده و پیچیده می‌توان بررسی کرد.

منظور از سطح ساده، رفتارهای کوچکی است که در زندگی روزمره، در محیط خانه و محل کار از خود نشان می‌دهیم.

ابتدا چند مثال از این نوع ابتکار عمل‌ یا رفتار آغازگرانه یا پیش‌قدم شدن را مرور می‌کنیم و سپس، به سراغ مصداق‌های پیچیده‌تر می‌رویم:

ابتکار عمل و چند مثال از ابتکار عمل

برای بسیاری از ما پیش آمده که هنگام حضور در یک سخنرانی، شاهد قطع‌ شدن برق سالن باشیم.

یا وقتی در کلاس درس حاضر شده‌ایم، ماژیک و تخته‌پاک‌کن نباشد و لازم شود که کسی برای پیدا کردن و آوردن آن‌ها اقدام کند.

کارهای ساده مانند پخش‌کردن کاغذها، فرم‌ها و پرسشنامه‌ها در جلسات هم، نمونه‌ی دیگری از کارهایی هستند که اگر متصدی و مسئول مشخص نداشته باشند، لازم است فرد یا افرادی در جلسه، برای انجام آن‌ها داوطلب شوند.

این ساده‌ترین سطح ابتکار عمل (Initiative) است. سطحی که می‌توان آن را به آغازگر بودن (Self-starter) تعبیر کرد.

چند مثال ابتکار عمل (از ساده به پیچیده‌)

بعد از مثال‌های خیلی ساده‌ی ماژیک و تخته‌پاک‌کن، تعدادی مثال کاربردی‌تر در محیط کار را با هم مرور می‌کنیم.

قضاوت درباره‌ی سادگی و پیچیدگی مثال‌ها، کمی ذهنی و سلیقه‌ای است. اما کوشیده‌ایم مثال‌های زیر، از ساده به پیچیده مرتب شده باشند:

آب معدنی نداریم

قرار است مدیر شرکت تا دقایقی دیگر، مهمان داشته باشد. معمولاً برای پذیرایی مهمان‌ها از آب معدنی استفاده می‌شود و مسئول خرید آب معدنی هم آبدارچی شرکت است که امروز مرخصی است.

منشی یا مسئول دفتر مدیر، به محض این‌که متوجه می‌شوند آب در یخچال نیست، با سوپرمارکت نزدیک شرکت تماس می‌گیرد و آب سفارش می‌دهد.

تسمه پاره شده

تسمه‌ی دستگاه سمباده‌ی کارگاه پاره شده است.

تعمیرکار کارگاه مشغول یک دستگاه دیگر است. کارگر می‌تواند به این بهانه کمی استراحت کند تا تعمیرکار بیاید و آن را تعویض کند.

اما با توجه به این‌که تعویض تسمه کاری تخصصی نیست و روش آن را هم از تعمیرکار آموخته است، خودش با هماهنگی تعمیرکار، تسمه را عوض می‌کند.

اجازه بدهید از چند جای دیگر هم استعلام بگیرم

در یک شرکت، سرپرست واحد اداری، مسئولیت خرید کاغذ را بر عهده دارد و معمولاً‌ کاغذ‌های مصرفی را از فروشگاهی که چند خیابان پایین‌تر است، خریداری می‌کند.

با توجه به نوسانات ارزش ریال در برابر دلار، قیمت‌ها پیوسته تغییر می‌کنند و قیمت متعارفی برای کاغذ وجود ندارد.

سرپرست اداری این بار وقتی به فروشنده مراجعه می‌کند و قیمت را می‌شنود، احساس می‌کند که بهتر است از چند فروشنده‌‌ی دیگر هم استعلام بگیرد.

چون خرید کاغذ، یک خرید تکراری است و اگر جایی پیدا شود که قیمت‌ها را کمتر گران‌ کرده باشد، صرفه‌جویی قابل‌توجهی انجام می‌شود.

بچه‌ها مواظب باشید اشتباه من را تکرار نکنید

شرکت امروز ده دستگاه پرینتر جدید برای واحد‌های مختلف خریده و تحویل آن‌ها داده است.

یکی از همکاران شرکت، کاغذی را که کمی گوشه‌ی آن خم شده در پرینتر قرار داده و ناخن‌های مکانیکی پرینتر شکسته است. دستگاه‌های قبلی، قوی‌تر بودند و در چنین حالتی، حداکثر اتفاقی که می‌افتاد گیر کردن ساده‌ی کاغذ بود و می‌شد آن را به سرعت برطرف کرد.

کسی که این شکستن ناخن مکانیکی را تجربه کرده، به اتاق‌های دیگر سر می‌زند و به واحدها می‌سپارد که لطفاً مراقب باشید کاغذ‌هایی که تا شُدگی دارند را داخل پرینتر نگذارید. این‌ها از نسل قبلی حساس‌تر هستند و ناخن‌هایشان سریع می‌شکند.

مشکل را همه می‌دانیم. راهکار چیست؟

همکاران داخل جلسه‌ی شرکت نشسته‌اند و در مورد این‌که چقدر کیفیت نیروی انسانی بد شده و نمی‌شود هیچ فرد به‌درد‌بخوری را پیدا کرد صحبت می‌کنند.

سفره‌ی دردِ دل باز شده و همه سرگرم شده‌اند و و هر کس خاطره‌ای را از جایی نقل می‌کند.

بالاخره یک نفر می‌پرسد: خوب. حالا دقیقاً چه کار کنیم؟ باید سیستم آموزش خودمان را قوی‌تر کنیم؟ یا واحد مدیریت منابع انسانی باید روش‌های بهتری را برای جستجو و جذب به کار بگیرد؟ اگر هیچ کاری نمی‌توانیم بکنیم، موافقید که فعلاً پروژه‌ی جدیدی را که دیروز پیشنهاد شده، قبول نکنیم؟ درست است که سود آن خوب است، اما الان نمی‌شود برایش نیرو پیدا کرد.

به نظرم به جای آن، الان برنامه‌ای برای جذب و توسعه‌ی نیروی انسانی بنویسیم و اجرای آن را شروع کنیم.

همه‌ی مثال‌های فوق، مصداق‌های بیرونی آغازگری هستند. اما مصداق‌های درونی هم وجود دارند.

آیا ممکن است بدون هرگونه احساس نیاز، شروع کنم و زبان فرانسه بخوانم؟

آیا ممکن است یک نشریه معماری و دکوراسیون داخلی بخرم و مطالعه کنم؟

آیا ممکن است تصمیم به پیاده روی بگیرم؟ بدون اینکه احساس خستگی کرده باشم یا اینکه کسی این کار را به من پیشنهاد داده باشد؟

در ادامه‌ی درس به تعریف ابتکار عمل و ابعاد ابتکار عمل می‌پردازیم و تعدادی نکته و سوال را مطرح می‌کنیم.

شما می‌توانید به تدریج با خواندن این نکته‌ها و سوال‌ها، ارزیابی خودتان را میزان ابتکار عمل خود برای خودتان یادداشت کنید.

تعریف ابتکار عمل یا آغازگر بودن چیست؟

یکی از بزرگ‌ترین نام‌ها در زمینه‌ی ابتکار عمل و مفاهیم وابسته به آن، مایکل فریزه است. او در مقاله‌های متعدد به بحث در این‌باره پرداخته و ابتکار عمل و آغازگری را از زوایای مختلف بررسی کرده است (مثلاً این مقاله).

قوی‌ترین مفهوم پردازی انجام شده از ابتکار عمل یا Initiative هم توسط فریزه انجام شده است (البته فریزه، از اصطلاح ابتکار عمل فردی یا Personal Initiative استفاده می‌کند).

مایکل فریزه - کسی که بحث ابتکار عمل را مطرح کرد و ابعاد ابتکار عمل در کار را معرفی کرد

فریزه ابعاد ابتکار عمل را با سه مولفه به شرح زیر تعریف می‌کند:

محدودیت در دسترسی به این درس

دوست عزیز.

درس‌های مرتبط با استعدادیابی و پرورش استعدادها برای کاربران آزاد متمم در نظر گرفته شده‌اند.

بنابراین دسترسی به آن‌ها نیازمند پرداخت هزینه نیست و صرفاً لازم است نام کاربری و کلمه‌ی عبور خود را تعریف کنید:

البته مطالعه‌ی درس‌های استعدادیابی و انجام پروژه استعدادیابی برای دسترسی به درس‌های پرورش استعداد ضروری است. پس:

همچنین در صورت تمایل، با پرداخت هزینه عضویت، به جمع اعضای ویژه‌ی متمم می‌پیوندید و به درس‌های بسیاری از جمله درس‌های زیر دسترسی پیدا می‌کنید:

  دوره MBA  |  تصمیم گیری

  فنون مذاکره  |  تحلیل رفتار متقابل

  پرورش تسلط کلامی

  افزایش عزت نفس  |  چگونه شاد باشیم

      شما تاکنون در این بحث مشارکت نداشته‌اید.  

     برخی از دوستان متممی که به این درس علاقه مندند:    آزیتا ، زهره خلیلی ، حمید امامی ، محمد ذوالفقاری ، شادی خ

ترتیبی که متمم برای خواندن مطالب سری مفاهیم پرورش استعدادها به شما پیشنهاد می‌کند:

سری مطالب حوزه مفاهیم پرورش استعدادها
 

برخی از سوالهای متداول درباره متمم (روی هر سوال کلیک کنید)

متمم چیست و چه می‌کند؟ (+ دانلود فایل PDF معرفی متمم)
چه درس‌هایی در متمم ارائه می‌شوند؟
هزینه ثبت‌نام در متمم چقدر است؟
آیا در متمم فایل‌های صوتی رایگان هم برای دانلود وجود دارد؟

قوانین کامنت گذاری در متمم

129 نکته برای معنی ابتکار عمل چیست؟ چگونه ابتکار عمل را در خود پرورش دهیم؟

    پرطرفدارترین دیدگاه به انتخاب متممی‌ها در این بحث

    نویسنده‌ی دیدگاه : هومن کلبادی

    با سلام

    بعد از خوندنِ این درسِ بسیار مفید ، حسابی به فکر فرو رفتم و رفتارهای خودم رو در طولِ زندگیم ، مرور کردم . در بسیاری از مقاطعِ زندگیم و در بسیاری از حوزه ها ، به شدت آغازگر بودم . تا حدی که خیلی اوقات ، از طرفِ دوستان ، اطرافیان و نزدیکانم ، متهم شدم که تو دوست داری رئیس باشی و خودت شروع کننده باشی و بقیه رو دنبالِ خودت ، بکشونی ؛ یا اینکه متهم شدم که فقط دوست داری شروع کنی و به عواقبِ تصمیمی که می گیری و کاری که قراره انجام بدی ، فکر نمی کنی (البته تا حدِ زیادی با این نظرشون موافقم چون خیلی وقت ها شده که تصمیماتی احساسی و هیجانی گرفتم و تاوانِ سنگینی هم بابتش ، پرداختم . مثالِ بارزش رو هم در همین چند ماهی که عضوِ متمم شدم برام پیش اومده که دوستانم در جریانش هستن و باعث شد حسابی از کیسۀ عزتِ نفسم ، هزینه بپردازم و تصمیماتی بگیرم که شاید خودم رو بیشتر از هر فردِ دیگه ای آزرده کرد و البته ، باعث شد درس هایِ بسیار خوبی بگیرم و . . .)

    همونطوری که در این پست هم توضیح داده شده ، مهم اینه که اگه آغازگر هستیم ، در جایِ مناسبِ خودش و در حوزۀ مناسبِ اون توانایی که داریم ، بتونیم از سکۀ رایجِ همون حوزه ، استفاده کنیم و نوعی تناسب و همخوانی ، بینِ توانمندیِ ما و حوزۀ مربوطه وجود داشته باشه . فکر می کنم اگر تواناییِ آغازگر بودن ، تفکرِ سیستمی رو هم به عنوانِ پشتوانۀ خودش داشته باشه و فرد بتونه سیستمی فکر کنه و در عینِ حال ، گرفتارِ کمال طلبی از یک سو و به تعویق انداختن ، از سویِ دیگر نشه ، میتونه به بهترین شکل ، از این توانمندیِ خودش ، بهره ببره و منشا و مبدا حرکات و تصمیماتی مفید برایِ خودش و اطرافیانش باشه و در نهایت ، باعثِ بهبودِ کیفیتِ زندگیِ خودش و اطرافیانش بشه . خیلی اوقات ، سایرِ خصوصیاتِ فرد ، مثلِ کمال طلبی (نه کمال گرایی) ، میتونه به شدت ، توانمدنیِ آغازگر بودنِ فرد رو سرکوب کنه و در دراز مدت ، اون فرد رو به فردی منفعل و دنباله رو ، تبدیل بکنه .

    امیدوارم با ادامۀ این مبحث ، بتونم راهکارهایی برای توسعۀ معقول و کاربردیِ این توانمندی (که فکر می کنم دارم رو) یاد بگیرم و با به کار بستنِ این راهکارها و آموزه ها ، بتونم برای خودم و اطرافیانم ، مفید واقع بشم

     
    دوست گرامی مشاهده تمرینهای مربوط به این درس، صرفا برای کاربران متمم امکانپذیر میباشد.
    .