Menu


فیک نیوز چیست؟ | اخبار جعلی چگونه فراگیر شد؟


اهداف و انتظارات آموزشی متمم در این درس
کد درس: ۲۳۴۴۴۰

کافی است روزی یک یا دو ساعت، به سراغ رسانه‌های رسمی یا شبکه‌های غیررسمی (مثل اکانت‌های اینستاگرام و توییتر) بروید و اخبار را دنبال کنید.

در همین مدت کم، با انواع خبرهای دروغ و غیردقیق روبه‌رو می‌شوید. در مورد برخی رسانه‌های رسمی، چاره‌ای ندارید جز این‌که به سراغ دکمه‌ی «خاموش کردن» یا «تغییر کانال» بروید. در اینستاگرام و توییتر هم، احتمالاً کمی حرص می‌خورید و بعد، دنبال دکمه‌ی Report می‌گردید به این امید که دیگران هم مثل شما آن را ریپورت کنند و خبر حذف شود.

البته این حالت خوش‌بینانه‌ی ماجراست. وضعیت تلخ‌تر این است که متوجه نشوید با خبر نادرستی روبه‌رو هستید و خودتان به ابزاری برای نقل و تکثیر آن خبر تبدیل شوید.

اخبار جعلی یا فیک نیوز، مسئله‌ی جدی دوران ماست.

فیک نیوز چیست

سال ۲۰۱۷ بود که دیکشنری Collins کلمه‌ی Fake News را به عنوان کلمه‌ی سال اعلام کرد (+/+). کالینز در توجیه این انتخاب توضیح دادند که کلمه‌ی Fake News در سال ۲۰۱۷ حضوری «فراگیر» داشته و بسیار به کار رفته است.

این دیکشنری در تعریف فیک نیوز به دو نکته‌ی کلیدی اشاره می‌کند: نخست این‌که فیک نیوز از جنس اطلاعات نادرست است و دیگر این‌که شکل ظاهری آن شبیه خبر [های درست و واقعی] است.

اگر تعریف دیکشنری کالینز را بپذیریم، می‌توان گفت خبر جعلی یا اخبار جعلی هم که در فارسی به عنوان معادل Fake News به کار می‌رود، انتخاب درستی است. چون جعل هم به معنای «ساختگی» است و به همین نکته اشاره می‌کند که «چیزی که اصل نیست، به شکلی ساخته شده و نشان داده می‌شود که با نسخه‌ی اصل آن اشتباه گرفته شود.»
فیک نیوزکالینز حق دارد فیک نیوز را کلمه‌ی سال ۲۰۱۷ بداند. چون بسیاری از آمریکایی‌ها – و سایر مردم جهان – این کلمه را نخستین بار از زبان ترامپ شنیدند. ترامپ بر این باور بر این بود که غول‌های رسانه‌ای، همگی بر علیه او و همفکرانش بسیج شده‌اند و تقریباً اخبار و گزارش‌های همه‌ی رسانه‌هایی را که نظری مخالف او داشتند، با واژه‌ی فیک نیوز توصیف می‌کرد.

اما این واژه قبل از ترامپ هم وجود داشت است. اگر به سراغ سرویس Ngram گوگل بروید و تاریخچه کلمه Fake News را بررسی کنید، خواهید دید که این کلمه قبل از سال ۲۰۱۷ هم به کار می‌رفته است (البته واضح است که نمی‌توان نقش ترامپ را در ترویج اصطلاح فیک نیوز نادیده گرفت).

فیک نیوز

با وجود قدمت فیک نیوز (حداقل به اندازه‌ی دو دهه)، مشکلی که اکنون با فیک نیوز داریم این است که ظاهراً قدرت و سرعت آن از هر زمان دیگری در گذشته بیشتر است.

به همین علت، جاستین مک‌بریر (Justin McBrayer) مقدمه‌‌ی کتاب Beyond Fake News را با چنین جمله‌ای آغاز می‌‌کند:

«The news is fake. Or at least a lot of it is.»

هم‌چنین جولین مک‌دوگال (Julian Mcdougall) در کتاب خود درباره‌ی مطالعات رسانه (Media Studies) عنوان یکی از فصل‌ها را چنین انتخاب کرده است:

«All News Is Fake News»

این نوع جمله‌ها و عبارت‌ها نشان می‌دهند که حجم اخبار جعلی آن‌قدر زیاد شده که اگر یک نفر به شکل مطلق حکم بدهد که «فرض من این است که هر نوع خبری، جعلی است» نباید تعجب کنیم.

در این درس می‌خواهیم کمی درباره‌ی فیک نیوز صحبت کنیم تا این مفهوم را بیشتر بشناسیم. در ادامه به موضوعات زیر خواهیم پرداخت:

  • تعریف فیک نیوز
  • آیا کلمه‌ی فیک نیوز دقیق و شفاف است؟ یا جایگزین‌های بهتری هم برای آن در اختیار داریم؟
  • انواع فیک نیوز (بررسی طبقه بندی هفت‌گانه اخبار جعلی)
  • چرا فیک نیوز در سال‌های اخیر اهمیت بیشتری پیدا کرده؟

در شرح این چهار موضوع، علاوه بر دو کتابی که به آن اشاره شد، از کتاب فیک نیوز و پروپاگاندا نوشته‌ی دونالد بارکلی هم استفاده خواهیم کرد.

تعریف فیک نیوز چیست؟

فیک نیوز یا اخبار جعلی، در شکل ساده‌ی آن، تقریباً به همان شکلی که دیکشنری کالینز بیان کرده تعریف می‌شود (+/+/+):

دروغ‌هایی که آگاهانه و عامدانه ساخته شده و در قالب خبر منتشر می‌شوند تا مردم را گمراه کنند.

اما برخی متخصصان و صاحب‌نظران معتقدند که برای تحلیل دقیق‌تر اخبار جعلی و بحث و بررسی این نوع خبرها، بهتر است تقسیم‌بندی شفاف‌تری انجام شود. به عنوان مثال، تقسیم‌بندی سه‌گانه زیر درباره‌ی اطلاعات، کاملاً‌ شناخته‌شده و رایج است (+):

تعریف اخبار جعلی چیست

منظور از Disinformation اطلاعات نادرستی است که  با قصد ضربه و آسیب زدن به یک فرد، گروه، سازمان یا کشور، تولید و عرضه می‌شود.  به عنوان مثال، در یک انتخابات ممکن است بشنویم فرزند یکی از نامزدها به اعتبار نام پدر در یک شرکت استخدام شده است. در حالی که آن فرد، اساساً فرزند ندارد یا فرزندش در چنان شرکتی کار نمی‌کند.

در تعریف Misinformation هم بر روی این نکته تأکید می‌شود که  یک فرد یا مجموعه، خبری را منتشر می‌کند که نادرست است. اما خود فرد منتشرکننده از نادرستی آن‌چه نشر یا بازنشر کرده خبر ندارد.  به عنوان مثال، یک نفر در یک کانال تلگرامی می‌بیند که گفته‌اند «دولت به کسب و کارهای کوچک وام بلاعوض می‌دهد.» این خبر نادرست است. او به آن کانال اعتماد می‌کند و بدون تحقیق بیشتر، خبر را برای یکی از دوستانش که کسب و کار کوچکی دارد می‌فرستد.

کلمه‌ی Malinformation هم در مورد اطلاعاتی به کار می‌رود که  درست و معتبر هستند، اما عمداً با نیت آسیب زدن به یک فرد یا گروه منتشر شده‌اند.  یکی از مثال‌های رایج در مورد Malinformation، اطلاعاتی است که در مورد ایمیل‌های هیلاری کلینتون در انتخابات ۲۰۱۶ آمریکا منتشر شد. این اطلاعات، دقیق و درست بودند. اما چنین مسائلی در مورد همه‌ی احزاب و سیاستمداران کم‌‌و‌بیش وجود دارد و نشر آن‌ها در آن مقطع، مشخصاً با هدف آسیب‌ زدن به کلینتون و حزب دموکرات انجام شد. به عنوان نمونه‌ی دیگری از Malinformation می‌توان به انتشار عکس‌های خصوصی دیگران اشاره کرد. این عکس‌ها، حاوی اطلاعات درستی هستند. اما معمولاً با هدف آسیب‌زدن به یک فرد منتشر می‌شوند.

تعریف اخبار جعلی

از میان این سه دسته، Malinformation را قطعاً نمی‌توان فیک نیوز نامید. اما دو دسته‌ی دیگر، زیرمجموعه‌‌ی اخبار جعلی محسوب می‌شوند. بنابراین:

دوست عزیز دسترسی کامل به مطالب مربوط به این بخش ، از طریق ثبت نام به عنوان کاربرویژه امکانپذیر هست

پیشنهاد عضویت در متمم

شما با عضویت ویژه در متمم، می‌توانید به درس‌ها و آموزش‌های بسیاری از جمله موضوعات زیر دسترسی کامل داشته باشید:

  فهرست درس‌های متمم

موضوعات زیر، برخی از درس‌هایی هستند که در متمم آموزش داده می‌شوند:

  دوره MBA (یادگیری منظم درس‌ها)

  استراتژی | کارآفرینی | مدل کسب و کار | برندسازی

  فنون مذاکره | مهارت ارتباطی | هوش هیجانی |تسلط کلامی

  توسعه فردی | مهارت یادگیری | تصمیم گیری | تفکر سیستمی

  کوچینگ | مشاوره مدیریت | کار تیمی | کاریزما

  عزت نفس | زندگی شاد | خودشناسی | شخصیت شناسی

  مدیریت بازاریابی | دیجیتال مارکتینگ | سئو | ایمیل مارکتینگ

اگر با فضای متمم آشنا نیستید و دوست دارید درباره‌ی متمم بیشتر بدانید، می‌توانید نظرات دوستان متممی را درباره‌ی متمم بخوانید و ببینید متمم برایتان مناسب است یا نه. این افراد کسانی هستند که برای مدت طولانی با متمم همراه بوده و آن را به خوبی می‌شناسند:

البته این‌ها صرفاً چند مورد از عوامل تأثیرگذار بر فضای فعلی هستند و قاعدتاً با مرور خاطرات و تجربیات خود، می‌توانید موارد دیگری را هم به فهرست پیشنهادی دونالد بارکلی بیفزایید.

ما در درس‌های آتی درباره‌ی فیک نیوز، مشکلات و تبعات آن، و نیز نقش تفکر نقادانه در کاهش اثربخشی خبرهای جعلی بیشتر صحبت خواهیم کرد.

تمرین و مشارکت در بحث

به نظر شما چه عوامل دیگری بر گسترش و فراگیر شدن اخبار جعلی تأثیر گذاشته و قدرت آن را افزایش داده است؟

      شما تاکنون در این بحث مشارکت نداشته‌اید.  

     برخی از دوستان متممی که به این درس علاقه مندند:    حسن پیوسته گر ، سعیده احمدزاده ، ابراهیم صیادی ، علیرضا داداشی ، علی غفاری

ترتیبی که متمم برای خواندن مطالب سری تفکر نقادانه به شما پیشنهاد می‌کند:

سری مطالب حوزه تفکر نقادانه
 

برخی از سوالهای متداول درباره متمم (روی هر سوال کلیک کنید)

متمم چیست و چه می‌کند؟ (+ دانلود فایل PDF معرفی متمم)
چه درس‌هایی در متمم ارائه می‌شوند؟
هزینه ثبت‌نام در متمم چقدر است؟
آیا در متمم فایل‌های صوتی رایگان هم برای دانلود وجود دارد؟

11 نکته برای فیک نیوز چیست؟ | اخبار جعلی چگونه فراگیر شد؟

    پرطرفدارترین دیدگاه به انتخاب متممی‌ها در این بحث

    نویسنده‌ی دیدگاه : علیرضا امیدی

    پیش‌فرض‌های اصلی و قضاوت‌هایی که از قبل در مورد یه موضوع داشتیم، خیلی به باور کردن یا شک کردن به fake news کمک می‌کنه؛ کسی که مثلاً به چین بدبینه، اخباری که در مورد عامدانه بودن انتشار ویروس از طرف چین پخش میشه رو راحت باور می‌کنه؛ از اون طرف اخباری که به نفع چین (مثلاً در مورد منشأ آمریکایی یا اروپایی ویروس) هست رو به هیچ وجه باور نمی‌کنه!

    از این نگاه‌ها، استاندارد دوگانه بیرون میاد! کسی که به شدت مشتاق توافق‌های بین‌المللی با غرب هست، توافق با شرق رو به هیچ وجه بر نمی‌تابه و حتی برعکس. من در مقام دفاع از هیچ کدوم از این نگاه‌ها نیستم اما دوگانگی در رفتار و تصمیم، واضحه.

     
    دوست گرامی مشاهده تمرینهای مربوط به این درس، صرفا برای کاربران متمم امکانپذیر میباشد.
    .