Menu


ضریب هوشی چیست؟ مروری بر تاریخچه مفهوم هوش


اهداف و انتظارات آموزشی متمم در این درس
کد درس: ۳۰۷۰۷
پیش‌نیاز مطالعه این درس: از دوستان عزیز متممی انتظار می‌رود پس از مطالعه این درس بتوانند:
  • علت رشد توجه به هوش و ضریب هوشی (بهره هوشی) در دوران معاصر را شرح دهند.
  • نام آلفرد بینه را به عنوان ابداع کننده‌ی روش سنجش و اندازه گیری ضریب هوشی به خاطر داشته باشند.
  • بتوانند توضیح دهند که تست هوش و ضریب هوشی، در چه شرایطی عدالت آفرین بوده و در چه شرایطی تبعیض ایجاد کرده است.
  • بتوانند علت توجه آمریکایی‌ها به مطالعات بینه و بحث ضریب هوشی را شرح دهند.
  • به خاطر داشته باشند که توجه به ضریب هوشی و قضاوت در مورد بهره هوشی، در مقاطع مختلف بسیار متفاوت بوده است.
ضریب هوشی چیست؟ اندازه گیری بهره هوشی چگونه انجام می‌شود؟

بحث هوش و ضریب هوشی یا همان IQی معروف (Intelligence Quotient) برای اکثر انسان‌ها جذاب و دوست‌داشتنی بوده است.

همچنانکه در درس قبل مورد اشاره قرار گرفت، بسیاری از مردم، بهره هوشی را با نبوغ هم‌معنا در نظر می‌گیرند.

دوست داریم از ضریب هوشی اینشتین صحبت کنیم. در مورد ضریب هوشی استیون هاوکینگ، داستان و عدد بسازیم و نقل کنیم.

همچنین، احتمالاً جایی در گوشه‌ی ذهن‌مان، همیشه به این مسئله فکر می‌کنیم که ضریب هوشی ما چند است و در مقایسه با اطرافیان، تیزهوش‌تر هستیم یا نه.

تعریف ضریب هوشی یا بهره هوشی چیست؟اما متاسفانه اطلاعات اکثر ما در مورد نحوه شکل‌گیری بحث هوش و ضریب هوشی (یا بهره هوشی) ناقص است و در بهترین حالت، صرفاً آن را به عنوان هوش ریاضی تعریف می‌کنیم و در مقابل مفاهیمی مانند هوش هیجانی یا هوش عاطفی یا هوش چندگانه‌ی هوارد گاردنر قرار می‌دهیم.

این درس و درس آتی، به بررسی روند مطرح شدن و رواج یافتن روشهای سنجش هوش و به طور خاص ترویج بهره هوشی یا IQ می‌پردازد.

روش آلفرد بینه برای اندازه‌گیری هوش

آلفرد بینه با یک سوال ساده اما بسیار دشوار روبرو بود:

یک بچه‌ی شش ساله، چه چیزهایی را باید بفهمد که بتوانیم بگوییم توانایی ذهنی خوبی برای یادگیری دارد؟

همین سوال را می‌توان برای سنین دیگر هم مطرح کرد:

یک بچه‌ی هفت ساله، چه چیزهایی را باید بفهمد که بتوانیم بگوییم توانیی ذهنی خوبی برای یادگیری دارد؟

بینه، این سوال را به صورت زیر پاسخ داد:

intelligence-kids-1

امیدواریم با خودتان نگویید که بینه، با طرح چنین سوالی، عملاً مسئله را دور زده است.

ما در خیلی از موارد، شیوه‌ی مشابهی را به کار می‌گیریم.

مثلاً اگر به شما بگویند به چه کسی قدبلند می‌گویید. چه پاسخی خواهید داد؟ می‌گویید کسی قد بلند است که قدش از متوسط کسان دیگری که می‌شناسیم و در اطراف‌مان هستند، بلندتر باشد.

همچنین برای قضاوت در مورد توانایی فیزیکی و طول عمر و قند خون و فشار خون و ضربان قلب و بسیاری از پارامترهای دیگر هم، از روش علمی مشابهی استفاده می‌کنیم: یک جامعه‌ی بزرگ را انتخاب می‌کنیم. یک ویژگی‌ را در آنها می‌سنجیم. متوسط می‌گیریم. همه‌ی اعضای همان جامعه را بر اساس متوسط خودشان می‌سنجیم.

بینه، همکاری هم داشت که در این کار به او کمک می‌کرد. نام او، تئودور سایمون بود. اگر چه زحمت و سهم آنها تقریباً برابر بود، سایمون این شانس را نداشت که نامش به اندازه‌ی بینه، مطرح شود.

آنها فهرست بلندبالایی از سوالات را در زمینه‌های بسیار متنوع آماده کردند. سپس به سراغ تعداد زیادی از کودکان پنج ساله، پنج سال و یک‌ماهه، پنج سال و دوماهه و به همین ترتیب تا دوازده ساله رفتند.

آنها بررسی می‌کردند که مثلاً یک بچه‌ی شش سال و پنج ماهه، به طور متوسط چه سوالاتی را پاسخ می‌دهد و چه سوالاتی را پاسخ نمی‌دهد.

سپس تمام بچه‌های شش سال و پنج‌ماهه را، با همین توانمندی متوسطی که استخراج کرده بودند، می‌سنجیدند.

iq-binet

بینه، همچنان از روش خود به صورت کامل راضی نبود.

او همواره در نوشته‌ها و تحلیل‌هایش تاکید می‌کرد که این شیوه‌ی سنجش هوش، تا حد زیادی بستگی به پیشینه‌ی فرهنگی دارد.

فقط کافی است تصور کنید که اگر نمونه‌ی آماری شما، از یک شهر خاص یا کشور خاص باشد، نتیجه‌ تا چه حد ممکن است در فضای دیگر نادرست باشد. خصوصاً اینکه مثلاً برخی از سوالات بینه، بسیار جنبه‌ی فرهنگی داشتند و به مواردی مانند دوری و نزدیکی دو شهر در فرانسه یا اروپا اشاره می‌کردند.

اما شاید برای شما جالب باشد که این بحث‌ها، برای آمریکایی‌ها حتی از فرانسویان هم جذاب‌تر بود.

تعیین بهره هوشی - مهاجرت به آمریکا

با توجه به همین تفاوت‌ها و تبعیض‌ها و پیش‌داوری‌ها، برای آمریکایی‌ها بسیار جذاب بود که روشی پیدا کنند تا معلمان، بدون پیش‌داوری در مورد نژاد و زبان و فرهنگ دانش‌آموزان، آنها را ارزیابی کنند.

در این حالت، دیگر اگر معلمی می‌گفت این دانش‌آموز یا آن دانش‌آموز در یادگیری ضعیف است، کسی احساس نمی‌کرد که شاید پیش‌داوری و استریوتایپ در این قضاوت دخیل بوده است.

در دانشگاه استنفورد، فردی به نام لوییس ترمن (Lewis Terman) با کارهای آلفرد بینه آشنا شد.

لوییس ترمن که نیاز آن روز جامعه‌ی آمریکا را به خوبی می‌دانست، سعی کرد با کمی تغییر و اصلاح، تست آلفرد بینه را در آمریکا مورد استفاده قرار دهد (۱۹۱۶).

در واقع آنچه ما امروز به عنوان تست IQ می‌شناسیم و همین‌طور تعریفی که از IQ داریم، تست و تعریفی است که ترمن، با اصلاح و تکمیل کارهای بینه انجام داده است.

از آنجا که نگاه ترمن کمی اقتصادی بود، او زیرکی کرد و از نام دانشگاه استنفورد استفاده کرد. به همین علت ما به جای تست ترمن – بینه که روش رایج علمی است، عنوان تست استنفورد – بینه را به کار می‌بریم.

روش استخراج بهره‌هوشی در آزمون استنفورد – بینه این است که سن شما بر اساس آزمون را به سن تقویمی شما تقسیم می‌کنند و آن را در صد ضرب می‌کنند تا بهره‌ی هوشی به دست آید.

بهره‌ی هوشی کمتر از صد، یعنی توانایی ذهنی شما در موضوعات مطرح شده در پرسشنامه، کمتر از متوسط کسانی است که سن تقویمی شما را دارند.

terman-IQ

محدودیت در دسترسی کامل به این درس

دوست عزیز.

دسترسی کامل به این درس برای کاربران ویژه متمم در نظر گرفته شده است.

با عضویت به عنوان کاربر ویژه‌ی متمم، علاوه بر دسترسی به سایر بحث‌های مرتبط با پرورش کودکان هوشمند، به درس‌های بسیار بیشتری دسترسی پیدا می‌کنید که می‌توانید فهرست آنها را در اینجا ببینید:

 فهرست درس‌های متمم

البته از میان درس‌ها و مطالب مطرح شده، شاید بهتر باشد ابتدا مطالعه‌ی مباحث زیر را در اولویت قرار دهید:

  هوش هیجانی

  خودشناسی

  تحلیل رفتار متقابل

  افزایش عزت نفس

  چگونه شاد باشیم

در درس‌های بعدی، بیشتر و بهتر با مفهوم هوش آشنا خواهیم شد.

چند پرسش، و پاسخ آن‌ها

ضریب هوشی یا بهره هوشی؟ کدام درست است؟

اصطلاح ضریب هوشی یک غلط مصطلح است و در متن‌های جدی و علمی بهتر است از بهره هوشی (یا هوش‌بهر) استفاده کنید. البته با توجه به این‌که مفهوم دیگری نزدیک به این اصطلاح وجود ندارد، استفاده از آن در نوشته‌های عمومی موجب سوء‌برداشت و انتقال نادرست پیام نخواهد شد.

با این حال باید به خاطر داشته باشیم که مفهوم ضریب (Coefficient) در معادلات و ساختارهای ریاضی کاملاً مشخص است و آن‌چه ما به عنوان ضریب هوشی می‌خوانیم و می‌شنویم، واقعاً از جنس ضریب نیست.

Quotient و Quota هر دو از ریشه‌ی Quot به معنای جیره، سهم، بهره، بخش هستند و وقتی از Intelligence Quotient صحبت می‌کنیم، منظورمان این است که بهره‌ی یک فرد از آن‌چه به عنوان هوش و توانایی ذهنی در اختیار متوسط انسان‌های جامعه قرار گرفته چقدر است. با توجه به این‌که این کمیت کاملاً جنبه‌ی مقایسه‌ای دارد، بهره‌ی هوشی (درست مثلِ بهره از نعمت‌ها یا بهره از ثروت یا بهره از فرصت‌ها) معنای شفاف‌تر و دقیق‌تری دارد.

چه کتاب و مقالاتی برای آشنایی بیشتر با مفهوم هوش و بهره هوشی وجود دارد؟

اگر صرفاً بخواهید توضیحاتی عمومی درباره‌ی سنجش هوش و بهره هوشی بخوانید یا این‌که مقاله‌هایی حاوی مرور ادبیات این حوزه را ببینید، کتاب‌های متعددی در فارسی و انگلیسی موجود است و با کلمات کلیدی Intelligence Measurement به سادگی می‌توانید کتاب‌ها و مقالات متعدد و حتی Handbook‌هایی را با این موضوع ببینید.

اما اگر به دنبال کتابی هستید که مسئله‌ی هوش و توانمندی‌های انسانی و سنجش آن‌ها را به شکلی عمیق‌تر بررسی کرده و تبعات این نوع نگاه به انسان‌ها را تجلیل کرده باشد، The Measure of Merit نوشته‌ی جان کارسون یک گزینه‌ی ارزشمند است.

  شما تاکنون در این بحث مشارکت نداشته‌اید.

برخی از دوستان متممی که به این درس علاقه مندند: پروین طالبی زاده , عزیزه تیموری , نیلوفر کشاورز , اکبر , سعید رمضانی

ترتیبی که گروه متمم برای خواندن مطالب سری پرورش کودکان هوشمند به شما پیشنهاد میکند:

سری مطالب حوزه پرورش کودکان هوشمند
 
برخی از سوالهای متداول درباره متمم
متمم چیست و چه می‌کند؟ (+ دانلود فایل PDF معرفی متمم)
چه درس‌هایی در متمم ارائه می‌شوند؟
هزینه ثبت‌نام در متمم چقدر است؟
آیا در متمم فایل‌های صوتی رایگان هم برای دانلود وجود دارد؟

قوانین کامنت گذاری/ چرا دیدگاه من منتشر نشده است؟

29 نکته برای ضریب هوشی چیست؟ مروری بر تاریخچه مفهوم هوش

    پرطرفدارترین دیدگاه به انتخاب متممی‌ها در این بحث

    نویسنده‌ی دیدگاه : محسن لاله

    سلام به همه متممی های عزیز

    بعد از گذشت بیش از یک دهه از کار بینه این تست البته به صورت adopt شده ای توسط دانشگاه استنفورد در سال 1916 به جامعه آمریکا عرضه شد. آزمون هوش بینه - استنفورد توسط یک عدد نمایش داده میشد که از تقسیم سن ذهنی (Mental Age) به سن شناسنامه ای (Chronological Age) ضرب در صد حاصل میشد.

    نکته جالب در مورد IQ این است که آیا آن در طول زمان تغییر میکند؟

    استفان جی سِسی در کتاب خود با عنوان "On Intelligence" (انتشارات دانشگاه هاروارد) مدعی است که قطعاً بله. عوامل متعددی از قبیل خانواده، محیط کار، محیط تاریخی و ... در تغییر IQ نقش دارند.

    نکته بسیار مهم در این جا این است که اگر IQ قابل تغییر است پس چرا معمولا تغییر چندانی در طول زمان نمیکند؟ پاسخ تامل برانگیزی که داده شده را در زیر با هم مرور میکنیم:

    اکثر انسانها از سنین خردسالی در یک قالب از پیش تعیین شده و یکسانِ آموزشی قرار میگیرند و به ندرت از آن قالب انحراف پیدا میکنند پس نباید انتظار داشت تغییر چندانی در آنان ایجاد شود.

     
    دوست گرامی مشاهده تمرینهای مربوط به این درس، صرفا برای کاربران متمم امکانپذیر میباشد.
    .