Generic selectors
Exact matches only
Search in title
Search in content
Menu
دوره آموزشی هدف گذاری (کلیک کنید)


تعریف بازار چیست؟ انواع بازارها کدامند؟


اهداف و انتظارات آموزشی متمم در این درس
کد درس: ۳۸۷۱

از شما انتظار می‌رود پس از مطالعه این درس

  • به خاطر بسپارید که تعریف بازار در بازاریابی با تعریف بازار در اقتصاد تفاوت دارد.
  • بتوانید مفهوم بازار را در بازاریابی شرح دهند.
  • بتوانید انواع بازار را در علم بازاریابی فهرست کرده و برای هر یک از انواع بازار مثال بزنید.
  • زمانی که در بازاریابی از اصطلاح «بازار» استفاده می‌کنید، همیشه توجه داشته باشید که منظورتان کدام‌یک از انواع بازار (بالقوه، آماده و قابل‌دستیابی، هدف، تحت نفوذ) است. با این کار، هم ارزیابی‌ها و تحلیل‌هایتان دقیق‌تر خواهد بود و هم پیام خود را به شکل شفاف‌تری به مخاطب منتقل می‌کنید.
فشار ذهنی هنگام مطالعه
نیاز به مشارکت شما
کسب و کار

زندگی
تعریف بازار چیست

به این جمله‌ها – که همگی با کلمهٔ بازار و ترکیب‌های آن ساخته شده – توجه کنید:

«بازار هدف ما از چنین محصولی استقبال نمی‌کند.» «۳۰٪ از بازار سنتی این محصول تحت نفوذ ماست.» «اندازه بازار ما آن‌قدر نیست که برای سه رقیب بزرگ جا داشته باشد.» «با محدود کردن واردات، بازار خدمات تعمیرات در کشور رشد کرده.» «ما اگر فقط ۵٪ از بازار خودرو سواری را هم در اختیار بگیریم، برایمان کافی است.» «پیش‌بینی ما این است که بازار بالقوه این محصول حدود سه میلیون عدد در سال باشد.» «هیچ‌کس حجم بازار این محصول را نمی‌داند. چون تا به حال مشابه نداشته است.» «ما که چیز زیادی نمی‌خواهیم. یعنی حتی ۲٪ از این بازار هم سهم ما نیست؟ چرا نتوانیم این سهم بازار را به دست بیاوریم؟»

ما به راحتی اصطلاح بازار را به کار می‌بریم و با هم دربارهٔ بازار و رشد و رکود بازار یا ورود رقبای تازه به بازار حرف می‌زنیم. در حالی که ممکن است معنی بازار و تعریف بازار در ذهن‌مان یکسان نباشد.

شاید در گفتگوهای روزمره لازم نباشد دقت و وسواس به خرج دهیم، اما وقتی دربارهٔ ارزش آفرینی، بازاریابی، استراتژی، کارآفرینی، راه اندازی استارت آپ و موضوعاتی از این دست حرف می‌زنیم، بسیار مهم است که دقیقاً‌ بدانیم منظورمان از بازار چیست. به همین علت، این درس را به تعریف بازار و انواع بازار اختصاص داده‌ایم.

تعریف بازار در اقتصاد چیست؟

معنی لغت بازار در اقتصاد با معنی لغت بازار در بازاریابی تفاوت دارد. موضوع بحث ما بازاریابی است. اما ابتدا معنی بازار در علم اقتصاد را مرور می‌کنیم تا این دو را با هم اشتباه نگیریم.

تعریف بازار در علم اقتصاد

بازار (market) در اقتصاد، محل تلاقی عرضه و تقاضا است.

یعنی جایی که کسانی که چیزی برای عرضه دارند و کسانی چیزی برای تقاضا دارند یکدیگر را پیدا کرده و با هم معامله یا مبادله انجام می‌دهند.

مثل بازار خودرو، بازار موبایل، بازار لوازم خانگی، بازار بورس، بازار ارز و …

از نظر اقتصاددان‌ها تا زمانی که عرضه کنندگان و تقاضاکنندگان به هم دسترسی نداشته باشند، چیزی به اسم بازار وجود ندارد.

تعریف بازار: از نظر اقتصاددان‌ها تا مبادله و معامله‌ای شکل نگیرد، حرف زدن از بازار بی‌معنی است.

اغلب اصطلاحاتی که در علم اقتصاد دربارهٔ بازار می‌شنوید، بر پایهٔ این فرض بنا شده‌اند:

  • «مکانیزم بازار» به ساز و کار و فرایندی اشاره می کند که در یک بازار [که هم‌اکنون موجود است] عرضه و تقاضا به بهترین شکل به هم برسند.
  • «بازار انحصاری» یعنی بازاری که [هم‌اکنون موجود است و] در آن صرفاً یک یا چند عرضه‌کنندهٔ محدود وجود دارند.
  • «بازار در نقطهٔ تعادل» یعنی بازاری که [هم‌اکنون وجود دارد و فعال است و] در آن عرضه و تقاضا و قیمت به نقطهٔ پایدار رسیده‌اند.
  • «بازار نوظهور» یعنی بازاری که [الان وجود دارد و فعال است اما] از زمان شکل‌گیری آن مدت زیادی نمی‌گذرد و پیش از این وجود نداشته است.
  • «تنظیم گری در بازار» یعنی این که دولت به عنوان نمایندهٔ ملت بکوشد عرضه و تقاضا را در بازار [که همین الان موجود است] تنظیم و تعدیل کند.
  • «کارایی بازار» یعنی این‌که تا چه حد قیمت‌ها در یک بازار [که هم‌اکنون وجود دارد و کاملاً فعال است] منعکس‌کنندهٔ همهٔ اطلاعات و داده‌های موجود دربارهٔ محصول هستند (به زبان ساده و غیردقیق: قیمت‌ها تا چه حد واقعی‌اند).

همان‌طور که می‌بینید، در همهٔ اصطلاحات بالا – که ما معنای آن‌ها را بسیار ساده و سرسری شرح دادیم – یک فرض (آشکار یا پنهان) مشترک است: عرضه و تقاضا همین الان وجود دارند و بازار فعال است.

تعریف بازار در بازاریابی چیست؟

تعریف بازار در بازاریابی و مدیریت، گسترده‌تر از چیزی است که در علم اقتصاد به کار می‌رود.

ما در بازاریابی، همین که به نتیجه برسیم تقاضایی برای یک محصول وجود دارد، از بازار آن محصول حرف می‌زنیم. حتی زودتر از این، اگر به نتیجه برسیم که برای محصولی که هنوز وجود ندارد، ممکن است تقاضایی وجود داشته باشد، از بازار آن محصول صحبت می‌کنیم. و حتی از این هم بیشتر، وقتی دربارهٔ محصولی که هنوز وجود ندارد، تقاضایی هم به وجود نیامده، باز هم از بازار حرف می‌زنیم!

مثلاً «بازار سفر به مریخ» در مدیریت و کارآفرینی کاملاً معنا دارد و اصطلاحی پوچ به نظر نمی‌رسد. در حالی که هنوز نه چنین محصولی وجود دارد و نه چنان مشتریانی.

البته اقتصاددان‌ها مشکلی با این روش ندارند. به هر حال از نظر آن‌ها، این بحث‌ها مصداقی از بازارهای بالقوه یا بازارهای فرضی و یا سناریوهایی برای شکل‌گیری بازارهای آتی است. اما چون حرف چندانی دربارهٔ این نوع بازارها ندارند، کمتر به آن‌ها می‌پردازند.

بازار در بازاریابی و مدیریت، صرفاً به تلاقی عرضه و تقاضا محدود نیست و گاهی صرفاً به خود «تقاضا» اشاره می‌کند.

وقتی بازار را از جنس تقاضا در نظر بگیرید، معنای اصطلاحاتی مثل بازاریابی (= یافتن بازار و تقاضاکنندگان محصول)، بازارسازی (= ساختن بازار و ایجاد تقاضا)، بازاررسانی (=رساندن محصول به بازار و مشتریانش)، بازارشناسی (= تحقیق برای شناختن تقاضا) و مانند این‌ها را بهتر درک خواهید کرد.

بنابراین به خاطر بسپارید که ما معمولاً اصطلاح بازار را به معنای «طرف تقاضا» در معادلهٔ عرضه و تقاضا در نظر می‌گیریم و اگر بخواهیم از «سمت عرضه» حرف بزنیم، معمولاً از اصطلاح صنعت استفاده خواهیم کرد.

انواع بازار در بازاریابی

بازار را بسته به نیاز، به شکل‌های مختلفی تعریف و طبقه‌بندی می‌کنند. ما در این درس یکی از طبقه‌بندی‌های کلاسیک بازار را با هم مرور می‌کنیم. وقتی از بازار حرف می‌زنیم، مهم است دقیقاً بدانیم که از کدام بازار حرف می‌زنیم. حداقل چهار نوع بازار قابل‌تصور است:

  • بازار بالقوه (potential market)
  • بازار آماده و قابل‌دستیابی (available market)
  • بازار هدف (target market)
  • بازار تحت نفوذ (penetrated market)

در ادامه، این چهار نوع بازار را با هم بررسی می‌کنیم و برای هر کدام مثال می‌زنیم:

محدودیت در دسترسی کامل به این درس

دسترسی کامل به این درس برای اعضای ویژه متمم در نظر گرفته شده است.

با عضویت به عنوان کاربر ویژه‌ی متمم، علاوه بر دسترسی به درس‌های ارزش آفرینی به دوره‌های بسیار بیشتری دسترسی پیدا می‌کنید که می‌توانید فهرست آنها را در این‌جا ببینید:

 فهرست درس‌های مختص کاربران ویژه متمم

البته بررسی‌های ما نشان می‌دهد که علاقه‌مندان به ارزش آفرینی از بین درس‌های متنوع متمم به درس‌های زیر علاقه‌ی بیشتری نشان داده‌اند:

  بازاریابی | کارآفرینی | استارتاپ

  استراتژی | تفکر سیستمی | آموزش فروش

  تصمیم گیری | مشاوره مدیریت | کوچینگ

  دیجیتال مارکتینگ | مدل کسب و کار | فنون مذاکره

  دوره MBA (پیگیری منظم مجموعه درس‌ها)

اگر با فضای متمم آشنا نیستید و دوست دارید درباره‌ی متمم بیشتر بدانید، می‌توانید نظرات دوستان متممی را درباره‌ی متمم بخوانید و ببینید متمم برایتان مناسب است یا نه. این افراد کسانی هستند که برای مدت طولانی با متمم همراه بوده و آن را به خوبی می‌شناسند:

تمرین درس انواع بازار 

حتماً به تمرین اول پاسخ دهید. اما از میان تمرین‌های دوم، سوم و چهارم، اگر دوست داشتید به یک مورد جواب دهید.

با توجه به صنعت و کسب و کاری که در آن حضور دارید (یا علاقه دارید در آن حضور داشته باشید)، وقتی در درس‌های کسب و کار متمم از «بازار» حرف می‌زنیم، کدام محصولات و بازارها در ذهن‌تان تداعی می‌شود؟ به عبارت دیگر، دوست دارید مثال‌های کسب و کار در متمم به چه بازارهایی نزدیک‌تر باشند؟

فرض کنید می‌خواهید یک کارخانه تولید آب معدنی تاسیس کنید. هر یک از چهار بازار فوق به شکل کوتاه و مختصر، برای این محصول توضیح دهید. اگر بخواهید برای یک سال بعد از راه اندازی کارخانه، حجم هر یک از این چهار بازار را برآورد کنید، به چه اطلاعاتی نیاز دارید؟

فرض کنید کسی می‌خواهد سایت یا اپلیکیشنی با موضوع «نکاتی درباره تربیت فرزندان» طراحی کند (با دسترسی رایگان و درآمد از تبلیغ). مصداق‌های هر یک از چهار بازار فوق را شرح دهید.

به نظر شما، علاوه بر آن‌چه در درس گفته شد، به چه علل دیگری ممکن است یک کسب و کار تصمیم بگیرد بازار هدفش را کوچک‌تر از بازار آماده تعریف کند؟

ترتیبی که متمم برای خواندن مطالب سری ارزش آفرینی به شما پیشنهاد می‌کند:

سری مطالب حوزه ارزش آفرینی
 

برخی از سوالهای متداول درباره متمم (روی هر سوال کلیک کنید)

متمم چیست و چه می‌کند؟ (+ دانلود فایل PDF معرفی متمم)
چه درس‌هایی در متمم ارائه می‌شوند؟
هزینه ثبت‌نام در متمم چقدر است؟
آیا در متمم فایل‌های صوتی رایگان هم برای دانلود وجود دارد؟

۱۶۹۷ نظر برای تعریف بازار چیست؟ انواع بازارها کدامند؟

     
    تمرین‌ها و نظرات ثبت شده روی این درس صرفاً برای اعضای متمم نمایش داده می‌شود.
    .