Generic selectors
Exact matches only
Search in title
Search in content
Menu


کتاب مدیریت بحران | اصول انسانی مدیریت پس از وقوع فاجعه‌ها |‌ بخش ۱ و ۲


اهداف و انتظارات آموزشی متمم در این درس
کد درس: ۲۹۹۸۲۰

در این درس می‌خواهیم یک کتاب را معرفی کنیم. کتابی دربارهٔ مدیریت فاجعه‌هایی که در جامعه روی می‌دهند. نام این کتاب «مدیریت جنبه‌های انسانی فاجعه‌ها و بلایا» یا «Managing the Human Dimension of Disasters» است.

از اسم عجیب کتاب نترسید. کتاب دربارهٔ این است که بعد از سیل و زلزله و سقوط هواپیما و اتفاقاتی از این دست، مدیران و مسئولان باید چه کارهایی انجام دهند.

رویکرد کتاب، کاملاً علمی و تحقیقی بوده و با موردپژوهی‌های فراوان همراه است.

در لحظهٔ انتشار این درس، این کتاب به فارسی ترجمه نشده و شاید ترجمهٔ آن، با توجه به مخاطبان محدود آن، توجیه اقتصادی نداشته باشد. اما با توجه به این که یکی از مأموریت‌های متمم را ترویج نگاه علمی می‌دانیم، به نتیجه رسیدیم که گاهی اشاره به وجود کتاب‌هایی تا این حد تخصصی، می‌تواند یادآوری مهمی باشد که هر یک از ما در هر جایگاه و موقعیتی که هستیم، بکوشیم خود را به نگاه «علمی، روش‌مند و مبتنی بر تجربه» نزدیک کرده و ارزش بیشتری برای خود و جامعه‌مان خلق کنیم.

فشار ذهنی هنگام مطالعه
نیاز به مشارکت شما
کسب و کار
زندگی
کتاب مدیریت بحران

همهٔ ما این جمله را شنیده‌ایم و بارها در شرایط مختلف تکرار کرده‌ایم که: «امروزه آن قدر علم و دانش پیشرفت کرده که هر کاری، اصول و قواعد و چارچوب‌های خود را دارد و دیگر نمی‌توان با شهود و قضاوت شخصی، کارهای جدی و مهم انجام داد.»

با این حال در عمل بسیاری از ما صرفاً با تکیه بر شهود و تجربه‌های قبلی، و در بهترین حالت با آزمایش و خطا و اتلاف منابع، یاد می‌گیریم که درست و نادرست چیست و در هر حوزه‌ای باید چگونه تصمیم گرفت و رفتار کرد.

این ماجرا وقتی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند که در جایگاه مدیریتی هم قرار داشته باشیم و «منافع تصمیم‌های درست» و «خسارات انتخاب‌های اشتباه‌مان» با یک ضریب بزرگ به جامعه تحمیل شود.

یکی از موضوعاتی که به دانش و تخصص نیاز دارد، مدیریت بحران یا Crisis Management است. بحران یک چترواژه است و طیف وسیعی از اتفاق‌ها را پوشش می‌دهد. از کمیاب شدن ناگهانی یک محصول در کشور، قطع برق، شکل‌گیری جنبش‌های اعتراضی، مهاجرت نخبگان و کاهش نرخ زاد و ولد تا سیل، زلزله، و رویدادهای تروریستی.

همین رشتهٔ مدیریت بحران را می‌توان به شاخه‌های کوچک‌تری تقسیم کرد. مثلاً‌ قرار نیست کسی که می‌تواند بحران مهاجرت نخبگان را مدیریت کند، برای مدیریت سیل و زلزله هم فرد مناسبی باشد.

مدیریت فجایع یا مدیریت بلایا و حوادث غیرمترقبه یا Disaster Management یکی از زیرمجموعه‌های مدیریت بحران است. در ساده‌ترین تعریف، می‌توانیم بگوییم که بلایا و حوادث غیرمرقبه، بحران‌هایی هستند که در مقطعی کوتاه (البته شاید با ریشه‌ای قدیمی و طولانی) شکل‌ گرفته‌ و کارکرد عادی جامعه را مختل کرده‌اند. این بلایا می‌توانند طبیعی بوده یا منشأ فنی و انسانی داشته باشند. بنابراین از بین مثال‌هایی که برای بحران بیان کردیم، باید تعدادی را کنار بگذاریم و به مواردی مانند این‌ها محدود شویم:

  • طوفان، سیل یا زلزله یا فعال شدن یک آتشفشان
  • انفجار یا آتش‌سوزی در جنگل‌ها، کارخانجات و مجتمع‌های ساختمانی
  • اقدام‌های تروریستی (نظیر بمب‌گذاری، هواپیماربایی و ایجاد تهدید جانی برای مردم)
  • سقوط هواپیما، خروج قطار از خط یا واژگون شدن اتوبوس و مانند این‌ها

حالا که گفتیم «مدیریت بحران» خیلی بزرگ است و به سراغ یکی از زیرمجموعه‌های آن یعنی «مدیریت فجایع، بلایا و حوادث غیرمترقبه» رفتیم، باید بگوییم که این رشته هم خود بسیار بزرگ است و زیرمجموعه‌های متعددی دارد. کسی نمی‌تواند ادعا کند که همهٔ جنبه‌های مدیریت فجایع را می‌داند و متخصصی چندوجهی است که از همهٔ وجوه این کار پیچیده سر در می‌آورد.

مثلاً ممکن است فردی متخصص جنبه‌های فنی و عملیاتی مدیریت فاجعه باشد:

  • چگونه افرادی را که زیر آوار مانده‌اند نجات دهیم؟
  • با چه روش‌هایی قطار واژگون‌شده را سریع‌تر روی خط قرار دهیم یا مسیر راه‌آهن را باز کنیم؟
  • چگونه کارهای لجستیکی بعد از سیل را مدیریت کنیم تا کمک‌ها سریع‌تر به خانواده‌های سیل‌زده برسند؟
  • از چه ابزارهایی برای خاموش کردن آتش استفاده کنیم؟

همهٔ موارد بالا نمونه‌هایی از جنبه‌های فنی و عملیاتی هستند. اما جنبهٔ دیگری هم وجود دارد که اهمیت آن اصلاً‌ کم نیست و متخصصان خاص خود را می‌طلبد: جنبه‌های انسانی مدیریت فاجعه.

به خانواده‌هایی فکر کنید که عزیزان خود را از دست داده‌اند. و نیز به آتش‌نشانی که در عملیات حاضر بوده و صحنه‌های دردناکی را دیده است. و نیز به خبرنگاری که می‌کوشد به محل حادثه رسیده و برای مجله،‌ روزنامه یا یک سایت خبری گزارش تهیه کند. و نیز به مسئولی که باید مصاحبه‌ای با صداوسیما انجام دهد و با مردم دربارهٔ فاجعه سخن بگوید.

هیچ‌یک از این کارها ساده نیست و همهٔ آن‌ها می‌توانند پر از تنش باشند. چون با انسان و عواطف انسانی درگیرند.

حالا فکر کنید که کتابی در چهارصد صفحه، نه دربارهٔ کل مدیریت بحران، و نه دربارهٔ یکی از زیرمجموعه‌های آن (یعنی مدیریت فاجعه‌ها و بلایا)، بلکه دربارهٔ موضوع تخصصی‌تری نوشته شده است: چگونه باید جنبه‌های انسانی یک فاجعه را مدیریت کرد؟

کتاب مدیریت بحران

نمونه موضوعات مطرح شده در این کتاب

ما معمولاً در معرفی کتاب‌های مدیریتی و همین‌طور معرفی کتابهای روانشناسی به مرور سادهٔ سرفصل‌ها اکتفا نمی‌کنیم و با بررسی جزئیات بیشتر، نقل چند پاراگراف از کتاب‌ها و نیز نقد آن‌ها، بررسی جدی‌تری انجام می‌دهیم.

اما با توجه به هدف این درس – که در ابتدای مطلب به آن اشاره کردیم – و نیز فاصله داشتن محتوای این کتاب از سرفصل‌های متمم، صرفاً برخی از عناوین مطرح شده در آن را فهرست می‌کنیم. انگیزه‌مان صرفاً این است که نشان دهیم موضوعاتی که گاه ما بسیار ساده از کنارشان می‌گذریم، چه جزئیات پیچیده‌ای دارند و چه پیکره‌ای از دانش تخصصی حول آن‌ها شکل گرفته است.

دسترسی کامل به این مطلب برای اعضای ویژهٔ متمم امکان‌پذیر است.

سایر موضوعات مطرح شده در کتاب

چالش‌های صحنهٔ فاجعه، شیوهٔ اطلاع‌رسانی به خانواده‌های جان‌باختگان، مدیریت کمک‌های مردمی، برنامه‌ریزی برای سالگرد رویداد، رویکردهای مختلف موجود برای پوشش رسانه‌ای فاجعه، شیوهٔ مدیریت بازدید از محل حادثه و سختی‌های آن، حمایت روانی از بازماندگان، کارکردهای مثبت و منفی شبکه‌های اجتماعی و مدیریت جنبه‌های حقوقی سوانح، از جمله مباحث دیگری هستند که نویسنده در این کتاب به آن‌ها پرداخته است.

برتاس همچنین یک بخش ویژه را به کرونا و مدیریت فاجعه‌ها و بلایای آن دوران اختصاص داده است.

توضیح و درخواست

طرح چنین مباحثی می‌تواند مشکلات و اشتباهات و بی‌توجهی‌هایی را که در فجایع اطراف خود شاهد هستیم یادآوری کند. اما تقاضای ما این است که در بیان و ثبت نظرات خود زیر این درس، نگاه کلان‌تر داشته و در سطح مصداق‌ها درگیر نشوید. گلایه‌ها و انتقادها به اندازهٔ کافی در شبکه‌های اجتماعی مطرح شده و اتفاقاً این شبکه‌ها ابزار مناسبی برای این نوع نقدها هستند.

ولی ما در متمم، با توجه به این که می‌دانیم بخشی از تصمیم‌گیران، مطالب و درس‌ها را می‌‌خوانند، صرفاً قصد داریم در قالب اشاره‌هایی کوتاه و مختصر، چارچوب علمی و عملی مدیریت چنین رویدادهایی را یادآوری کنیم.

ضمناً معرفی این کتاب می‌تواند بسیار کامل‌تر باشد و جزئیات بیشتری از بخش‌های دیگر کتاب را هم در بر بگیرد. اما به این علت که تا کنون مطلب مشابهی در متمم نداشته‌ایم، منتظر می‌مانیم تا در صورتی که تعداد علاقه‌مندان این بحث زیاد بود، بخش دوم معرفی این کتاب را منتشر کنیم.

پیشنهاد عضویت در متمم

شما با عضویت ویژه در متمم، می‌توانید به درس‌ها و آموزش‌های بسیاری از جمله موضوعات زیر دسترسی کامل داشته باشید:

  فهرست درس‌های متمم

موضوعات زیر، برخی از درس‌هایی هستند که در متمم آموزش داده می‌شوند:

  دوره MBA (یادگیری منظم درس‌ها)

  استراتژی | کارآفرینی | مدل کسب و کار | برندسازی

  فنون مذاکره | مهارت ارتباطی | هوش هیجانی |تسلط کلامی

  توسعه فردی | مهارت یادگیری | تصمیم گیری | تفکر سیستمی

  کوچینگ | مشاوره مدیریت | کار تیمی | کاریزما

  عزت نفس | زندگی شاد | خودشناسی | شخصیت شناسی

  مدیریت بازاریابی | دیجیتال مارکتینگ | سئو | ایمیل مارکتینگ

اگر با فضای متمم آشنا نیستید و دوست دارید درباره‌ی متمم بیشتر بدانید، می‌توانید نظرات دوستان متممی را درباره‌ی متمم بخوانید و ببینید متمم برایتان مناسب است یا نه. این افراد کسانی هستند که برای مدت طولانی با متمم همراه بوده و آن را به خوبی می‌شناسند:

      شما تاکنون در این بحث مشارکت نداشته‌اید.  

     برخی از دوستان متممی که به این درس علاقه مندند:    امین برزگراول ، علی مدرس ، علیرضا بیدقی ، مهشید محمدی ، الهام مراد

 

برخی از سوالهای متداول درباره متمم (روی هر سوال کلیک کنید)

متمم چیست و چه می‌کند؟ (+ دانلود فایل PDF معرفی متمم)
چه درس‌هایی در متمم ارائه می‌شوند؟
هزینه ثبت‌نام در متمم چقدر است؟
آیا در متمم فایل‌های صوتی رایگان هم برای دانلود وجود دارد؟

۱۲ نظر برای کتاب مدیریت بحران | اصول انسانی مدیریت پس از وقوع فاجعه‌ها |‌ بخش ۱ و ۲

    پرطرفدارترین دیدگاه به انتخاب متممی‌ها در این بحث

    نویسنده‌ی دیدگاه : محمدرضا شعبانعلی

    شاید ارتباطش با کامنت شما کم باشه. اما حیفم اومد حالا که شما این بحث رو مطرح کردید، خیلی کوتاه بهش اشاره نکنم.

    واضحه که کتاب‌های زیادی با عنوان Crisis Management و Organizational Crisis Management وجود دارند و مطمئنم شما هم مثل من در موردشون جستجو کردید.

    اما نکتهٔ جالبی که من در جستجوهام بهش برخوردم این بود که این موضوع الان اون‌قدر تخصصی شده که در مورد زیرمجموعه‌هاش کتاب‌های مستقل منتشر می‌شه.

    یکی از این زیرمجموعه‌ها، Crisis Communication هست و صرفاً به این سوال می‌پردازه که در شرایط بحران، چه پیام‌هایی رو باید ارسال کنیم و با چه کسانی حرف بزنیم و چی بگیم.

    یک پله تخصصی‌ترش میشه Organizational Crisis Communication که «ارتباطات در شرایط وقوع بحران» رو صرفاً برای محیط شرکت‌ها، و نه در سطح ملی، مطرح می‌کنه.

    حتی باز هم تخصصی‌تر شده و کتابی دیدم با عنوان Internal Crisis Communication که موضوعش حرف زدن از بحران با کارکنان شرکت هست. در این کتاب، یک جملهٔ ساده و مهم بارها به شکل‌های مختلف مطرح شده: «حرف زدن از بحران را در خانهٔ خود آغاز کنید.» در واقع مدام تأکید می‌کنه که اگر با کارکنان و زیرمجموعهٔ خودتون به شکل درست و شفاف و اصولی دربارهٔ بحران حرف نزنید، نمی‌تونید سراغ مشتریان و مخاطبان بیرونی برید. چیزی که در عمل، کمتر می‌بینیم و زیاد پیش اومده که وقتی بحرانی پیش میاد، فقط به کارکنان اخطار می‌دن که حرف بزنید چنین و چنان می‌کنیم و خودشون میرن سراغ رسانه‌ها و خبرنگارا. بدون این که داخل سازمان، افراد توجیه شده یا قانع شده باشن که چی شده.

     
    تمرین‌ها و نظرات ثبت شده روی این درس صرفاً برای اعضای متمم نمایش داده می‌شود.
    .