Menu
نویسنده مطلب : نریمان درافشان

مطلب مورد بحث:

راهکارها را با توجه به محدوده اثر و افق زمانی آنها تحلیل کنید


تغییر رفتار افراد در نتیجهٔ افزایش یا کاهش میزان مخاطرات (اثر پِلتزمن Peltzman Effect)

اولین بار با این موضوع در کتاب مبانی اقتصاد گریگوری منکیو آشنا شدم، موضوع این بود که «افراد به انگیزه‌های خود پاسخ می‌دهند»:

در اواخر دههٔ ۶۰ خودروها ملزم به داشتن کمربند ایمنی شدند تا ایمنی سرنشینان افزایش یابد. خب،‌ در نتیجه این کار، تحلیل هزینه-فایدهٔ رانندگان هم تغییر کرد. مثل تمام کارها، رانندگی بی‌خطر، هم با یک مصالحه بین منابع نهایی و هزینه‌هایی نهایی مواجه است. رانندگی با سرعت کمتر و دقت بیشتر، پرهزینه‌تر است و مردم زمانی به این کار روی می‌آورند که منافعش به هزینه‌ها بچربد (در جادهٔ کوهستانی،‌یخ‌زده، خاکی و … سرعت کمتر و دقت بیشتر است.) خب، با اجباری شدن کمربند ایمنی، سرنشینان با خطر کمتری مواجه می‌شدند، بنابراین منفعت رانندگی با سرعت کم و دقت بالا، کاهش یافت. در نتیجه، با رانندگانی مواجه شدیم که به صرف بستن کمربند، با سرعت بیشتر و دقت کمتر می‌راندند.

تحقیقی که در سال ۱۹۷۵ به وسیلهٔ سم پلتزمن با عنوان «تاثیر قوانین ایمنی خودرو» منتشر شد، با تحلیل‌‌هایی اعلام میکنه که نسبت تصادفات خودرو به کل خودروها افزایش داشته، نرخ مرگ و میر سرنشینان خودرو کاهش داشته، میزان جراحات افزایش داشته و میزان مرگ عابرین پیاده و راکبین دوچرخه و موتورسیکلت در این تصادفات بیشتر شده. نتیجه: با توجه به این موارد، نرخ کلی مرگ و میر در اثر این قانون کاهش مشهودی نیافته! در حقیقت، با افزایش نرخ مرگ و میر عابرین پیاده و دوچرخه سواران، کاهش مرگ رانندگان خودرو جبران شده.

این موضوع به اثر پلتزمن معروف شده و به طور خلاصه میگوید: وقتی با کارهایی میزان مخاطره را کاهش می‌دهیم، افراد درگیر انگیزه‌هایشان تغییر میکند و رو به کارهایی پرخطر‌تری می‌آورد و در نهایت تاثیر آن کار تا حد زیادی کاهش می‌یابد. (جبران ریسک Risk Compensation)

در جواب تمرین می‌توان نوشت:

اگر گسترهٔ حل مسئله، کاهش نرخ مرگ و میر و جراحات شدید در حوادث رانندگی باشد، این طرح به نتیجه‌ای که از آن انتظار می‌رفت نرسید. اگر گستره را کاهش دهیم و بگوییم هدف از این قانون کاهش نرخ مرگ و میر سرنشینان خودرو است، کاملا نتیجهٔ موفقیت آمیزی داشته است.

تغییر افق زمانی: تغییر انگیزهٔ رانندگان طی یک دورهٔ زمانی رخ داده است و با همه‌گیر شدن ماشین‌های مجهز به کمربند، تاثیر خود را نشان داده است.

در طراحی فضاهای شهری، بحثی به نام Shared Space (فضای مشاع) مطرح شده است که تلاش می‌کند در طراحی راه‌ها، میزان اطمینان رانندگان را در حدی کنترل شده کاهش دهد تا آنها را به دقت بیشتر و سرعت کمتر وا دارد.

نمونه‌های زیادی از اثر پلتزمن و بحث risk compensation وجود دارد، برای مثال در ویکی‌پدیا موارد زیادی را لیست کرده یا این بحث به طور خلاصه به تاثیر «تضمین سپردهٔ بانکی» که منجر به افزایش ریسک‌پذیری بانک‌ها و سرمایه‌گذاران و در نتیجه کاهش نسبت سرمایهٔ بانک‌ها گردید. بانک‌های ایسلند و آمریکا از این موضوع در جریان بحران اقتصادی شدیدا لطمه خوردند.

نتیجه نهایی: اثر پلتزمن و تاثیر تغییر رفتار افراد درگیر باید در هر سیاست‌گذاری لحاظ شود؛ به این ترتیب انتظار نتیجهٔ بیش‌ از حد (افزایش گسترهٔ حل مسئله) را از آن موضوع نداریم. به مجموعهٔ روش‌های دیگری هم برای محدود ساختن اثرات دیگر آن سیاستگذاری نیاز داریم.