سینا میرمغیثی - «شبه علم» چیست؟ usercontent - متمم
Menu
نویسنده مطلب : سینا میرمغیثی

مطلب مورد بحث:

«شبه علم» چیست؟


تصور میکنم این معیارهای ذکر شده کمی قدیمی هستند. در قرن اخیر میلادی پس از ظهور جناب کارل پوپر فیلسوف آلمانی، بسیار به فلسفه علم توجه شد و معیاری مناسب و درخور برای سنجش علم از شبهه علم و غیر علم تبیین شد. پس از این جناب دیگر ما میدانیم که معیار علمی بودن یک نظریه یا توضیح یک پدیده واقعی، اینست که آن نظریه “ابطال پذیر” باشد. پیش از آن مهمترین معیار آزمون پذیری و تکرار پذیری بود. بسیاری چیزها این ویژگی ها را دارند. طالع بینی، ستاره بینی و غیره همینطورند. اما تنها در برابر ابطال پذیری دچار سردرگمی میشوند. خب طبیعتا چیزی که ابطال پذیر باشد باید آزمون پذیر هم باشد. چرا که ابطال، نتیجه انجام یک آزمون است. پس شروط قبلی که در فلسفه علم مطرح بود همچنان پابرجایند. اینجاست که چیزهایی مثل ستاره بینی و کف بینی و بسیاری باورهای عامه از فیلتر رد نخواهند شد. و البته این چیزی بس عجیب است! مگر میشود نظریه علمی ابطال پذیر باشد؟ مگر میشود گرانش و نسبیت واجد ویژگی ابطال پذیری باشند؟ بله میشود. تمام نظریات و توضیح هایی که در علم (البته منظور از علم همان science یا دانش طبیعی است) وجود دارند ابطال پذیرند. کافی است آزمونی طراحی شود که در آن، شانس برد و باخت آن نظریه هر دو وجود داشته باشد. برای مثال خود نظریه گرانش نیوتون (که معروف به قوانین گرانش است) صورتی از نظریه نسبیت عام است که در اشل های انسانی و سرعت های میانه با خطایی قابل صرف نظر کردن برابر است با همان نظریه گرانش؛ و البته رشد علم در جایی شکل میگیرد که نظریه ای باطل شود. آنجاست که دانشمندان خوشحال میشوند و علم را در حال حرکت میبینند. لذا اگر چیزی ابطال پذیر نباشد علمی نیست. محال است پیدا کنید فالگیری را که در صورت باطل شدن وِرد اش، بهانه و توضیحی ارائه ندهد تا ثابت کند “نظریه فال”اش همیشه درست و غیر قابل ابطال است.