- usercontent - متمم
Menu
نویسنده مطلب : یاور مشیرفر

مطلب مورد بحث:

تصاویر چند کوه آتشفشان فعال و گدازه های آتشفشانی


البته شما متمم عزیز، این مفهوم را شاعرانه تر ارائه کردید و جدا باید بگویم که به عنوان “زمین شناس” از خواندن این دیدگاه های رمانتیک بسیار لذت بردم.

به هر صورت این جا “زمین بازی” من است. پس بگذارید در کنار این همه نوشته های زیبا و تصاویر جذابی که دوستان منتشر می کنند، توضیحات کوتاهی هم در مورد گدازه و آتشفشان بدهم.

عمق ۱۵ کیلومتری زمین، محل وجود استنسوسفر یا “سست کره” محلی است که بیشتر گدازه های سیاره ما را تولید و به بیرون می ریزد. این محل همان محلی است که صفحات بزرگ تکتونیکی روی آن می لغزند و چهره زمین را دگرگون میکنند، کوه ها را می سازند و دریاها و اقیانوس ها را از بین می برند. قاره ها را شکل می دهند و دوباره از نو آرشیتکتور می ریزند. اینجا محل زایش حیات زمین هم هست.

برخی از این گدازه ها، اما مسافرین عمیق تری اند، آن ها مستقیما از زیر لیتوسفر (عمق ۷۰ کیلومتری) بالا می آیند، عمیق اند و فشار و دمای بسیار زیادی رویشان بوده است، برخی از این توده های گدازه ای معادن بزرگ کیمبرلیت (الماس) را به وجود آورده اند.

گدازه ها به طور کلی در موقع فوران، جدا از تمام تقسیم بندی های مربوط به نوع کوه، قله، سیستم فوران و… به یک عامل بسیار اصلی بسته اند: سیلیسم. هر چقدر میزان سیلیسم یک گدازه بیشتر باشد، آن گدازه “اسیدی” تر است، گدازه اسیدی توانایی حرکت کمی دارد و بنابراین در مسیر بالاآمدن ، درون آن “گاز” جمع می شود، گاز بیشتر انفجار شدیدتری هم پدید می آورد. آتشفشان هایی مانند کوه پله، آن چنان انفجاری داشته اند که یک جزیره را زیر آب فرو ببرند. گدازه های بازی تر، بسیار نرم و روان ترند و روی زمین با سرعت بیشتری روان می شوند. مخروط این آتش فشان ها معمولا پهن است، بر خلاف آتشفشان های اسیدی که مخروط ها بسیار نوک تیزی می سازند.

بعضی وقت ها، گدازه نزدیک سطح زمین متوقف می شود و شروع به سرد شدن می کند. (سرد شدن گدازه میلیون ها سال طول می کشد) در این حالت بعضا آب های زیرزمینی در نزدیک این گدازه ها گرم شده و بالا می آیند و آب های گرم و معدنی را به وجود می آورند. در ایران نمونه های این آب ها در اطراف آتش فشان های دماوند (آبعلی)، سبلان (سرعین) و … دیده می شوند.

هیچ آتشفشانی برای همیشه “خاموش” نمی شود. همه آتشفشان ها برای همیشه فعالند؛ اما مراحل فعالیتشان با هم متفاوت است. برخی آتشفشان ها مثل سهند در مراحلی از فعالیتشان چندین تن گدازه درون دریاچه های اطرافشان (شهرهای امروزی تبریز و مراغه) پمپ کرده اند که حاصلش لایه های سفید رنگ گدازه و فسیل های ماهی دریاچه ای، استخوان های مهره داران، ماموت ها و ماستودون هاست.

اما گدازه منبع حیات؟

بله. آتشفشان ها یکی از موارد دست اندکار عظیم تغییرات زمین بوده اند. فرو رفتن و بلعیده شدن سنگ های بالایی و برگشتن مواد معدنی به سطح سیاره است. فوران های آتشفشانی، یکی از عوامل مهم تنظیم “اقلیم” زمین هستند. تمام مواد سازنده بدن ما را دیر زمانی “فوران” کرده اند. عامل مهم دسترسی ما به منابع معدنی، آب های گرم و شاید “آتش” باشند. آتشفشان های زمین، بخشی از هویت همه موجودات ساکن آن هستند. آتشفشان ها بخشی از ما هستند. بخشی از هویت آلی و شیمیایی ما.