Menu
نویسنده مطلب : علی رسولی*

مطلب مورد بحث:

آموزش سوال پرسیدن | مهم است اما چگونه؟


فاینمن در سخنرانی خودش هنگام دریافت جایزه نوبل فیزیک به آموزش های پدرش در دوران کودکی اشاره می کنه. پدر فاینمن یک تاجر و مدیر فروش بود ولی عاشق علم و آشنا به روش علمی. پدر فاینمن به ما نشان می دهد که برای اینکه فرزندمان را یک دانشمند بار بیاوریم، لازم نیست خودمان هم یک دانشمند باشیم و همه جواب ها را در آستین داشته باشیم.

پدر فاینمن اول با بازی ها و بعدها با گفتگوی دو نفره درباره پدیده های اطراف و طبیعت، فاینمن را آموزش می داد. مثلا هنگام پیاده روی در جنگل از او می پرسید، چرا پرنده ها به پرهای خود نوک می زنند. فاینمن جواب می داد که برای مرتب کردن پرهایشان که هنگام پرواز ژولیده می شوند. بعد یک مدت رفتار پرنده ها را زیر نظر می گیرند و به این نتیجه می رسند که پرنده ها خواه روی زمین راه رفته باشند یا از پرواز برگشته باشند، به یک اندازه به پرهایشان نوک می زنند (پس فرضیه اولشان اشتباه بوده است).

پدر فاینمن اینطور به او آموزش می داد: “آن پرنده را می بینی؟ اسمش باسترک گلوقهوه ای است. توی آلمان بهش هالتسِن فلوگل می گویند و در چین چونگ لینگ. ولی اگر تو همۀ اسم های آن پرنده را هم بدانی، هنوز چیز زیادی درباره ی آن پرنده نمی دانی. فقط می دانی که مردم آن را چه صدا می کنند.”
* * * * *
من فکر می کنم، مساله اصلی، سوال پرسیدن نیست بلکه کنجکاوی و جستجوگری است. سوال پرسیدن صرفا یکی از نمودهای بیرونی این خصوصیات است.
اگر تجربه بودن در کنار بچه ها را داشته باشید، احتمالا با من موافقید که بچه ها، قبل از اینکه کاملا توسط والدین و مدرسه تربیت شوند، بالذاته کنجکاو هستند و مدام سوال می پرسند.
اما ما در وهله اول باید تلاش کنیم این حس کنجکاوی ذاتی بچه ها را از بین نبریم و بعد سعی کنیم آن را در مسیر درست هدایت کنیم. یعنی مانند پدر فاینمن به آن ها یاد بدهیم که درگیر اسامی و لغت ها و حفظ کردن ها نباشند و بلکه پدیده های اطرافشان را مشاهده کنند و درباره آن ها سوال بپرسند. بعنوان مثال سوال آن ها این باشد که “چطور کبریت آتش می گیرد ولی چیزهای دیگر آتش نمی گیرند؟”، بجای اینکه بعد از شنیدن صحبت های بزرگترها بپرسند “ترقه یعنی چه؟”.
در مرحله بعدی باید به بچه ها بیاموزیم که در جستجوی پاسخ سوالاتشان باشند، فرضیه بسازند، آزمایش طراحی کنند، مشاهده کنند و فرضیه ها را محک بزنند.