Menu


کار اخلاقی چیست؟ | مروری بر داستان دزدی از داروساز (لارنس کلبرگ)


کار اخلاقی چیست

اخلاق در تصمیم گیری یک از بحث‌های بسیار پیچیده است که همیشه مورد توجه دانشمندان و نویسندگان قرار گرفته است.

پاسخ به این سوال که کار اخلاقی چیست ساده نیست و اختلاف‌نظرها در این حوزه هم بی‌پایان به نظر می‌رسند. اما چه باید کرد که دنیای واقعی، منتظر نمی‌ماند تا ما به یک فیلسوف اخلاق تبدیل شویم و از پس چالش‌هایش برآییم.

دنیای واقعی، بر خلاف مدرسه و دانشگاه، حتی مسئله‌ها را در حد توان‌مان ساده نمی‌کند تا درد و دشواری تصمیم گیری کمرنگ‌تر شود.

در این‌جا می‌خواهیم در قالب تجربه ذهنی به یکی از مسائل کلاسیک در حوزه‌ی اخلاق بپردازیم. مسئله‌ای که لارنس کلبرگ (Lawrence Kohlberg) آن را در سال ۱۹۶۹ مطرح کرد و اگر چه پاسخ قطعی و مشخص برایش وجود ندارد، اما می‌تواند فرصتی ارزشمند برای اندیشیدن به برخی از پایه‌های اخلاق در تصمیم‌گیری باشد.

کار اخلاقی چیست؟ با این داروساز چه باید کرد؟

در یکی از شهرهای اروپایی، زنی که به نوعی خاصی و کمتر شناخته‌شده از سرطان مبتلا است، در شرایط نزدیک به مرگ قرار دارد.

صرفاً یک دارو وجود دارد که پزشکان معتقدند ممکن است جان او را نجات دهد. این دارو بر پایه‌ی رادیوم تولید شده و همین اواخر توسط داروسازی که اتفاقاً در همان شهر زندگی می‌کند، کشف و عرضه شده است.

تولید این دارو خیلی گران است و حدود ۲۰۰ دلار هزینه می‌برد. اما داروساز آن را بسیار گران‌تر می‌فروشد و قیمت ۲۰۰۰ دلار را برایش اعلام کرده است.

آقای هاینز، همسر این زن بیمار، به در و دیوار زد و از هر کسی می‌توانست پول قرض گرفت. اما در نهایت نتوانست بیشتر از ۱۰۰۰ دلار جمع کند؛ یعنی نصف چیزی که داروساز طلب می‌کند.

او به داروساز گفت که همسرم دارد می‌میرد و تقاضا و التماس کرد که دارو را به قیمت کمتری بخرد. یا لااقل داروساز به او اجازه دهد که ۱۰۰۰ دلار دیگر را بعداً و با تأخیر بپردازد.

اما داروساز پاسخ داد: «چنین کاری ممکن نیست. دارو را من کشف کرده‌ام و می‌خواهم از فروشش پول در بیاورم.»

هاینز بعد از التماس‌های فراوان ناامید شد و کم‌کم به این فکر افتاد که یک شب به دفتر کار داروساز دستبرد بزند و دارو را بدزدد.

چند سوال در مورد دزدی از داروساز

به سوالات زیر فکر کنید و ببینید پاسخ شما به هر کدام از آن‌ها چیست: بله یا خیر.

هم‌چنین ببینید چه استدلالی در دفاع از پاسخ خود دارید و با چه منطقی آن را انتخاب کرده‌اید.

  سوال اول: آیا این تصمیم هاینز (برای سرقت کردن) اشتباه است؟

  سوال دوم: آیا داروساز حق دارد آن قیمت بالا را برای محصولش انتخاب کند؟

  سوال سوم: آیا از نظر اخلاقی، هاینز موظف است دارو را برای همسرش سرقت کند؟

  سوال چهارم: اگر رابطه‌ی هاینز و همسرش نزدیک نبود و با هم اختلاف داشتند، آیا هاینز باید این کار را انجام می‌داد؟

  سوال پنجم: اگر این مشکل به جای همسر هاینز برای دوست بسیار نزدیکش اتفاق افتاده بود،‌ آیا هاینز باید دارو را برای او می‌دزدید؟

  سوال ششم: فرض کنید کسی که در آستانه‌ی مرگ قرار گرفته، به هاینز نزدیک نیست (نه دوست و نه همسر). بلکه فردی است که در همان همسایگی زندگی می‌کند. آیا هاینز باید دارو را بدزدد؟

  سوال هفتم: فرض کنید هاینز در روزنامه خوانده که زنی – که او نمی‌شناسد – در حال مرگ است و به این دارو نیاز دارد. آیا باید دارو را بدزدد و به آن زن برساند؟

  سوال هشتم: اگر خودتان به بیماری مبتلا باشید و دارو برای پیشگیری از مرگ‌تان ضروری باشد،‌ آیا دارو را می‌دزدید؟

  سوال نهم: فرض کنید هاینز را هنگام سرقت دستگیر کنند و نزد قاضی ببرند. آیا قاضی باید او را به حبس محکوم کند؟

قرار نیست به همه‌ی این پرسش‌ها پاسخ دهید. شاید پاسخ دادن به بعضی از آن‌ها برایتان ساده‌تر باشد. اما فرصت خوبی است به بهانه‌ی این تجربه ذهنی کمی فکر کنیم و ببینیم چارچوب تصمیم گیری اخلاقی را برای خودمان چگونه تعریف می‌کنیم.

      شما تاکنون در این بحث مشارکت نداشته‌اید.  

     برخی از دوستان متممی که به این درس علاقه مندند:    آزاده ناصرهلالی ، روح الله یعسوبی ، مهدی رجبی ، وحید قاسمی ، محمد صداقت

ترتیبی که متمم برای خواندن مطالب سری تصمیم گیری پیشرفته به شما پیشنهاد می‌کند:

سری مطالب حوزه تصمیم گیری پیشرفته
 

برخی از سوالهای متداول درباره متمم (روی هر سوال کلیک کنید)

متمم چیست و چه می‌کند؟ (+ دانلود فایل PDF معرفی متمم)
چه درس‌هایی در متمم ارائه می‌شوند؟
هزینه ثبت‌نام در متمم چقدر است؟
آیا در متمم فایل‌های صوتی رایگان هم برای دانلود وجود دارد؟

28 نکته برای کار اخلاقی چیست؟ | مروری بر داستان دزدی از داروساز (لارنس کلبرگ)

    پرطرفدارترین دیدگاه به انتخاب متممی‌ها در این بحث

    نویسنده‌ی دیدگاه : محمدرضا مصطفی

    با سلام

    با مطالعه متن درس یاد داستان رابین هود افتادم که با اینکه دزدی می کرد ، اما چون این کار را برای کمک به نیازمندان انجام میداد حس بدی در ما ایجاد نمی کرد .

    من اگر بخوام با ادبیات مزلو موضوع را توضیح بدم ، فکر میکنم این سطح نیاز ماست که اولویت رعایت اخلاق رو تعیین می کنه. در واقع ما زمانی که پایین ترین سطوح نیازهامون رفع نمی شوند ممکن است دست به کارهایی بزنیم که در حالت عادی خیلی اخلاقی به نظر نمی رسد. فکر میکنم درصد بالایی از انسان ها اگر به شدت گرسنه باشند حاضرند برای رفع مشکل خود اخلاقیات را کنار گذاشته و حتی دزدی هم بکنند. چون در اینجا اخلاقیات در لایه های بالاتر نیاز ها قرار می گیرد و رعایت آن دیگر جزو اولویت ها نیست.

    جدای از بحث نیاز سلسله مراتب ارزش ها هم می تواند در تصمیم گیری موثر باشد. اینکه فرد نجات دادن جان یک انسان را ارزشمند تر می داند یا دزدی نکردن روی رفتار و نوع انتخاب او تاثیر می گذارد.

    از طرفی با بررسی سوال ها به این نتیجه رسیدم که هر چقدر فرد نیازمند(به دارو) نسبت نزدیک تری به ما داشته باشد راحت تر می توانیم خود را برای انجام کار غیر اخلاقی قانع کنیم. دلیل آن هم فکر می کنم به تفکر سیستمی و اینکه مرز های سیستم خود را چگونه تعریف می کنیم بر میگردد. در واقع اگر فرد را درون مرز سیستم خود بدانیم حاضریم برای رفع مشکل او اقدام کنیم و هر چه فرد از مرزهای سیستم ما فاصله داشته باشد رعایت اخلاقیات را مهمتر می دانیم.

     

     
    دوست گرامی مشاهده تمرینهای مربوط به این درس، صرفا برای کاربران متمم امکانپذیر میباشد.
    .