Generic selectors
Exact matches only
Search in title
Search in content
Menu


رویکرد سیستمی | نگاه چندبعدی در برابر تک‌بعدی


اهداف و انتظارات آموزشی متمم در این درس
کد درس: ۳۲۳۸۰۷
پیش‌نیاز مطالعهٔ این درس از دوستان متممی انتظار می‌رود پس از مطالعهٔ این درس بتوانند
  • اصطلاح نگاه تک‌بعدی (Unidimensional) را شرح دهند و برای آن مثال بزنند.
  • توضیح دهند که نگاه تک‌بعدی در چه شرایطی مفید است و به کار می‌آید.
  • اصطلاح نگاه چندبعدی (Multidimensional) را شرح دهند و برای آن مثال بزنند.
  • با مراجعه به تجربه‌های قبلی خود، ببینند در چه مواردی ویژگی‌های چندبعدی را نادانسته به یک ویژگی تک‌بعدی تقلیل داده‌اند.
فشار ذهنی هنگام مطالعه
نیاز به مشارکت شما
کسب و کار
زندگی
تفکر چندبعدی

کسی که می‌خواهد تفکر سیستمی را در خود تقویت کند، قاعدتاً یک سوال مهم در ذهن دارد: «نگرش من به پدیده‌ها و سیستم‌ها باید چه ویژگی‌هایی داشته باشد که بتوانم بگویم نگاهم سیستمی است؟»

در هر یک از درس‌های تفکر سیستمی در متمم کوشیده‌ایم بخشی از پاسخ این سوال را شرح دهیم. در این درس هم در ادامهٔ صحبت‌های قبلی می‌خواهیم یکی دیگر از ویژگی‌های رویکرد سیستمی را بیان کنیم: نگرش چندبُعدی (Multidimensionality).

جمشید قراچه‌داغی در کتاب تفکر سیستمی (مدیریت پیچیدگی ‌و آشوب) نگاه چندبعدی را یکی از ستون‌های درک سیستم‌ها می‌داند و معتقد است که بدون درک این مفهوم، بسیاری از سیستم‌ها را به درستی نخواهیم شناخت. قراچه‌داغی این موضوع را هم مانند سایر مباحث کتابش، به شکل مختصر و اجمالی مطرح کرده است. بنابراین آن‌چه در ادامه می‌خوانید، شرح و بسط نگاه او – و نه ترجمهٔ مستقیم جملات و حرف‌های او – است.

برای این که درک بهتری از نگرش چندبعدی داشته باشیم، بهتر است ابتدا دربارهٔ نگرش تک‌بعدی حرف بزنیم و آن را تعریف کنیم.

منظور از نگرش تک‌بعدی چیست؟

شاید شما هم یکی از کسانی باشید که هر روز خود را وزن می‌کنید، یا لااقل نگران وزن‌تان هستید. ممکن است در پی کاهش وزن باشید. و یا این که علاقه داشته باشید چند کیلوگرم به وزن‌تان اضافه کنید.

وزن یک ویژگی تک‌بعدی است. می‌‌توانید یک محور در نظر بگیرید و هر کس را بر اساس وزنش در جایی از آن محور قرار دهید. ما معمولاً وقتی یک ویژگی را روی یک بُعد تعریف می‌کنیم، در ذهن خود به شکل شهودی یک دسته‌بندی دوقطبی هم برایش می‌سازیم؛ مثلاً می‌گوییم آدم‌های چاق و آدم‌های لاغر. و چون همه را نمی‌توان در دو سر طیف قرار داد، برای کسانی هم که در وسط قرار گرفته‌اند یک نام انتخاب می‌کنیم: افرادی با هیکل متناسب.

رویکرد سیستمی

ما همین شیوه را برای ارزیابی طول اشیاء، قیمت محصولات، عمر انسان‌ها و صدها ویژگی دیگر هم به کار می‌بریم. حتی بسیاری از مدل‌های تیپ‌شناسی از همین نگاه تک‌بعدی برای دسته‌بندی انسان‌ها استفاده می‌‌کنند:

رویکرد سیستمی - درونگرا و برونگرا

حاصل نگاه تک‌بُعدی، دنیای دوقطبی است

یکی از نتایج نگاه تک‌بُعدی، دنیای دوقطبی است. وقتی یک ویژگی را به یک محور محدود کردیم، بلافاصله برای دو انتهای محور نام می‌گذاریم و دو قطب می‌سازیم.

این دو قطب را هم در تضاد با یکدیگر و روبه‌روی هم می‌بینیم.

نهایتاً وقتی می‌خواهیم نشان دهیم که ذهن‌مان باز است و روشنفکر هستیم و جهان را بهتر می‌فهمیم و می‌بینیم، به دیگران می‌گوییم: «نباید نگاه صفر و یک داشته باشیم. بین صفر و یک هم میلیون‌ها عدد وجود دارد.» یا این که: «نباید دنیا را سیاه و سفید دید. بسیاری از پدیده‌ها خاکستری هستند.»

با وجود احساس خوبی که این نوع حرف زدن در ما ایجاد می‌کند و فکر می‌کنیم بسیار عمیق هستیم و نگاه تحلیل‌گر داریم، باز هم در دنیای تک‌بُعدی اسیر مانده‌ایم.

نگاه دوقطبی در مقابل رویکرد سیستمی

آیا نگاه تک‌بعدی همه‌جا نادرست است و هیچ‌وقت و در هیچ شرایطی نباید به سراغ تقسیم‌های دوقطبی برویم؟ قطعاً نه. ویژگی‌های بسیاری وجود دارند که می‌توان آن‌ها را در یک طیف سادهٔ تک‌بعدی توصیف کرد. اما نکته‌ای که قراچه‌داغی تأکید می‌کند که وقتی دربارهٔ سیستم‌ها، به ویژه سیستم‌های پیچیده صحبت می‌کنیم، باید به خاطر داشته باشیم که بسیاری از ویژگی‌های این سیستم‌ها در فضای تک‌بعدی خلاصه نمی‌شوند.

منظور از ویژگی‌های چندبعدی در سیستم‌ها چیست؟

ذهنی که به نگاه تک‌بُعدی عادت کرده، برای درک بهتر یک «وضعیت» به دنبال متضاد آن می‌گردد. ما یاد گرفته‌ایم که «چاقی» را در برابر «لاغری» تصور کنیم و به محض این‌که واژهٔ «سبُک» را می‌شنویم، در ذهن خود آن را روبه‌روی «سنگین» قرار دهیم. این نوع نگاه دربارهٔ یک آجر یا یک گاو درست است. گاوی که چاق نیست لاغر است. آجری که سنگین نیست، سبک است. اما حالا بیایید دربارهٔ سیستم‌های بزرگ‌تر فکر کنیم:

محدودیت در دسترسی به مجموعه‌ درس‌های تفکر سیستمی

دسترسی کامل به مجموعه درس‌های تفکر سیستمی برای اعضای  ویژه متمم در نظر گرفته شده است.

با عضویت ویژه در متمم علاوه بر دسترسی به مجموعه درس‌های تفکر سیستمی به مجموعه گسترده‌تری از درس‌ها به شرح زیر نیز دسترسی پیدا خواهید کرد:

 فهرست درس‌های متمم

البته بررسی‌های آماری ما نشان داده که علاقه‌مندان به درس‌های تفکر سیستمی، از میان مجموعه درس‌های متمم به مطالعه‌ی درس‌های زیر بیشتر علاقه‌مند بوده‌اند:

  مدل ذهنی | تفکر استراتژیک | تفکر نقادانه

  کوچینگ | مشاوره مدیریت | استعدادیابی

  تصمیم گیری | حل مسئله | مدیریت زمان | یادگیری

گزینه‌ی دیگر هم پیگیری منظم مجموعه درس‌های دوره MBA متمم است.

تذکر: برای دسترسی به محتوای درسی که مشاهده می‌کنید، صرفاً‌ عضو شدن و پرداخت عضویت کافی نیست و باید تمرین درس تعریف سیستم را هم انجام دهید. انجام این تمرین ساده باعث می‌شود ذهن‌تان برای یادگیری این درس و درس‌های پیشرفته‌تر تفکر سیستمی آماده شود.

تمرین درس نگاه چندبُعدی

کمی فکر کنید و ببینید آیا می‌توانید دو پارامتر یا ویژگی پیدا کنید که معمولاً در ذهن خودتان آن‌ها را متضاد یکدیگر می‌دانید. اما در سیستم‌های بزرگ و پیچیده، می‌توان آن‌ دو ویژگی را دو بُعد مجزا و مستقل در نظر گرفت و لزوماً در مقابل یکدیگر قرار نمی‌گیرند.

      شما تاکنون در این بحث مشارکت نداشته‌اید.  

     برخی از دوستان متممی که به این درس علاقه مندند:    محمد جلالی ، نریماندرافشان ، سامان عزیزی ، شهریار حیدری ، حمیدرضا ایزدخواه

ترتیبی که متمم برای خواندن مطالب سری تفکر سیستمی به شما پیشنهاد می‌کند:

سری مطالب حوزه تفکر سیستمی
 

برخی از سوالهای متداول درباره متمم (روی هر سوال کلیک کنید)

متمم چیست و چه می‌کند؟ (+ دانلود فایل PDF معرفی متمم)
چه درس‌هایی در متمم ارائه می‌شوند؟
هزینه ثبت‌نام در متمم چقدر است؟
آیا در متمم فایل‌های صوتی رایگان هم برای دانلود وجود دارد؟

۱۰۵ نظر برای رویکرد سیستمی | نگاه چندبعدی در برابر تک‌بعدی

    پرطرفدارترین دیدگاه به انتخاب متممی‌ها در این بحث

    نویسنده‌ی دیدگاه : مصطفی رادفر

    حجاب و حیا : 

    توی این روز های اول مهرماه هزار و چهار صد و یک ، این دو قطبی در ذهن حداقل بخشی از جامعه در جریانه 

    به سادگی میشه تصور کرد که شخصی و یا حتی یک جامعه در بروز کلی حجاب نداشته باشه اما بسیار با حیا رفتار کنه و بر عکس حجاب داشته باشه اما از حیا بویی نبرده باشه.

     
    تمرین‌ها و نظرات ثبت شده روی این درس صرفاً برای اعضای متمم نمایش داده می‌شود.
    .