Menu


شبه علم: چپ مغزی و راست مغزی


نیمکره چپ مغز نیمکره راست مغز تبلیغ مرسدس بنز

احتمالاً شما هم بحث تفاوت‌های «نیمکره چپ مغز» و «نیمکره راست مغز» و همینطور داستانهای «چپ‌ مغزی» و «راست مغزی» را شنیده‌اید. هر روز در کلاسهای روانشناسی، در تست های استخدام، در برنامه‌های رادیویی و تلویزیونی و حتی در برنامه‌های نصب شده روی گوشی موبایل خود، با این سوال مواجه می‌شویم که «کدام نیمکره ی مغز شما بر بدن و رفتار شما غلبه دارد؟». بعید نیست، تست‌های آنلاین نیز در همین زمینه انجام داده باشید و الان خودتان را یک «چپ مغز» یا «راست مغز» بدانید. شاید برای شما جالب باشد که بدانید این تقسیم‌بندی، بیش از آنکه به «علم» نزدیک باشد، به حوزه‌ی #شبه علم نزدیک است.

بر اساس نظریه «راست مغزی – چپ مغزی» بخش‌هایی از نیمکره های مغز، برای یک فعالیت مشخص، تخصصی شده‌اند و علاوه بر این گفته می‌شود هر یک از انسانها، بسته به اینکه کدام نیمکره مغز آنها فعال‌تر باشد، نوع خاصی از تفکر را به انواع دیگر ترجیح می‌دهند. معمولاً تصور بر این است که کسانی که نیمه‌ی چپ مغز آنها غالب است، بیشتر منطقی بوده و نیز روش‌های تحلیلی را برای استدلال ترجیح می‌دهند. در مورد کسانی که نیمه‌ی راست مغز آنها غالب باشد، فرض می‌شود که مسائل را به صورت شهودی بررسی و تحلیل می‌نمایند.

مانند بسیاری از موضوعات دیگر در حوزه‌ی «شبه علم»، واقعیت این است که این تصورات غیر علمی، با استناد به برخی تحقیقات علمی و بزرگنمایی آنها و به کارگیری واژه‌های علمی، در گفتگوهای سطحی روزمره‌ی مردم، به عنوان «علم» مورد اشاره و استفاده قرار گرفته‌اند. واقعیت این است که برخی فعالیت‌ها به طور تخصصی در بخشهای مشخصی از مغز انجام می‌شوند اما اینکه در یک فرد نیمکره‌ی چپ یا راست، نیمکره‌ی غالب و حاکم باشد، صرفاً یک افسانه‌ی شبه علمی است!

تفاوت نیمکره های چپ و راست مغز

به تعبیر زیبای جورج بوئری «در درخت تکامل تقریباً در تمام موجودات پیچیده‌تر از کرم، تفاوت در نیمکره‌ چپ و نیمکره راست مغز وجود دارد». این همان تفاوت‌هایی است که ما در ادبیات علمی با عنوان Brain Lateralization شنیده‌ایم و می‌شناسیم. اما این تفاوتها به معنی «برتری نیمه‌ چپ یا راست مغز» نیستند. ضمن اینکه شدت و قطعیت آنها نیز در حدی نیست که ما آموخته‌ایم. به عبارت دیگر، همیشه دو نیمکره مغز در تعامل با یکدیگر کار می‌کنند. نه به صورتی که به ما آموخته‌اند: «دو نیمکره در رقابت با یکدیگر و یک نیمکره قدرتمند که بار نیمکره دیگر را به دوش می‌کشد».

نیمکره چپ مغز نیمکره راست مغز جراحی مغزنگاه متفاوت به دو نیمکره مغز زمانی جدی شد که ۱۶ نفر از بیماران راجر اسپری (برنده‌ی جایزه نوبل) به او اجازه دادند تا ارتباط بین نیمکره چپ و راست آنها را که به نام Corpus Callosum شناخته می‌شود، قطع کند. تیم راجر اسپری، پس از خروج آنها از بیمارستان، بیماران و رفتار و ذهنیت آنها را تحت مطالعه قرار دادند. خوشبختانه در تاریخ علم، معمولاً نتایج اولیه و ناپخته‌ی تحقیقات علمی به سادگی راه خود را به جامعه عوام باز نمی‌کنند. اما این بار شانس با دانشمندان یار نبود. نیویورک تایمز در سال ۱۹۷۳ مقاله‌ای تحت عنوان «ما یا چپ مغز هستیم یا راست مغز» منتشر کرد که آن مقاله با این جملات آغاز می‌شد: «دو موجود کاملاً متفاوت در سر ما ساکن هستند. یکی مهارت کلامی و تحلیلی را خوب می‌فهمد و دیگری هنر را!». نشریه کسب و کار هاروارد (HBR) و نیز Psychology Today دو سال در برابر داستان مقاومت کردند اما در نهایت در سال ۱۹۷۵ نخستین گزارش‌ها از این دست در آنجا هم منتشر شد. حتی مقالاتی منتشر شد که برای چه شغل‌هایی باید از «چپ مغزها» و برای چه شغلهایی بهتر است از «راست مغزها» استفاده شود! جالب اینجاست که در بزرگنمایی و کج فهمی این «کشف هیجان انگیز» حتی حرف‌های خود راجر اسپری در سال ۱۹۸۴ هم به فراموشی سپرده شد که می‌گفت:

«باید دقت شود که … تفاوت‌هایی که سبک شناختی نیمکره چپ و راست مغز در آزمایشها مشاهده شده‌اند صرفاً یک ایده‌ی کلی هستند که خیلی خیلی ساده ممکن است به نتیجه‌گیری‌های اغراق‌آمیز منجر شود… مهم است به خاطر داشته باشیم که دو نیمکره در یک مغز سالم عادی در ارتباط نزدیک با یکدیگر هستند و به عنوان یک عضو واحد عمل می‌کنند».

چپ مغزی و راست مغزی

تحقیقات جدید نیز این واقعیت را تایید می‌کنند که: برخی فعالیتها در مغز ما ممکن است بیشتر توسط نیمه‌ چپ مغز و برخی فعالیت‌ها بیشتر توسط نیمه‌ راست مغز انجام شوند. اما دو نیمکره در تعامل کامل با یکدیگر کار می‌کنند و اینکه «نیمه‌ی چپ مغز» بر «نیمه‌‌ی راست مغز» غالب باشد (یا بالعکس) معنای علمی ندارد. از جمله این تحقیقات، تحقیق ارزشمند و تاثیرگذار انجام شده توسط محققان دانشگاه یوتا است که توسط Science Daily منتشر شده است. در این تحقیق، ۱۰۱۱ نفر در محدوده‌ی سنی ۷ تا ۲۹ سال، هیچ نشانه‌ی مشخصی در مورد ترجیح استفاده از «نیمکره چپ» یا «نیمکره راست» مشاهده نشد. جف اندرسون که مدیریت این تحقیق را بر عهده داشته است، گزارش می‌دهد: «این یک واقعیت محض است که برخی فعالیت‌های مغز در نیمکره چپ و برخی فعالیت‌ها در نیمکره راست انجام می‌شوند. “مهارت کلامی” بیشتر توسط نیمکره چپ و “توجه” بیشتر توسط نیمکره راست، مدیریت می‌شود. اما هیچ نوع نشانه‌ی مشخصی مبنی بر اینکه در یک فرد نیمکره چپ بر نیمکره راست غالب بوده یا برعکس، نیمکره راست بر نیمکره چپ غالب باشد وجود ندارد».

البته واقعیت را نباید انکار کرد. به تعبیری که دنیل پینک در کتاب «ذهن کامل نو» یا «یک ذهن کامل جدید» اشاره کرده‌ است، حتی با وجود غیر علمی بودن مفهوم «چپ مغزی» و «راست مغزی» به معنای عام و بازاری آن، هنوز برچسب‌ «چپ مغز» به عنوان نوعی از تفکر که «منطق و تحلیل و ترتیب و جزییات» را بهتر می‌فهمد و برچسب «راست مغز» به عنوان نوعی از تفکر که «شهود و کلان نگری و تصویر کلی» را بیشتر مورد توجه قرار می‌دهد، می تواند موجب سهولت بیان و انتقال سریع‌تر مفاهیم شود. به شرط آنکه فراموش نکنیم که «چپ مغز» بودن و «راست مغز» بودن ربط مشخصی به «نیمکره چپ مغز» و «نیمکره راست مغز» ندارد. چنانکه «رفتار زنانه» و «رفتار مردانه» نیز می‌تواند برچسب خوبی باشد به شرط آنکه فراموش نکنیم که «زنانه بودن» و «مردانه بودن» ربطی به «زن بودن» و «مرد بودن» ندارد.

توهم‌ها و افسانه‌ها، در همیشه‌ی تاریخ، از جمله ابزارهای مهم انسان بوده‌اند. ابزاری که به انسان کمک می‌کرد به تمام چیزهایی که «معنی» آن را نمی‌فهمید، «معنا» دهد! اکثر انسانها، در تحلیل معنا و تلاش برای درک بهتر جهان، به دنبال حقیقت نیستند، بلکه به دنبال داستانی هستند که ساده، شیرین و جذاب بوده و بتواند به جمعهای آنان، گرما و معنا بخشد. بحث شبه علمی چپ مغزی و راست مغزی، ۵۰ سال است که این نقش را به خوبی ایفا نموده است…

در پایان، شاید برای شما جالب باشد که کلیپ ویدئویی زیر را مشاهده نمایید:

لینک دانلود کلیپ ویدئویی در خصوص نیمه چپ و راست مغز  – Scientific American در گفتگو با مایکل گازانیگا

 

      شما تاکنون در این بحث مشارکت نداشته‌اید.  

     برخی از دوستان متممی که به این درس علاقه مندند:    علی نظیری ، عرفان اعتضادزاده ، شیما ، کیان اعظمی ، حسام نوجوان

ترتیبی که متمم برای خواندن مطالب سری شبه علم در جهان امروز به شما پیشنهاد می‌کند:

سری مطالب حوزه شبه علم در جهان امروز

قوانین کامنت گذاری در متمم

31 نکته برای شبه علم: چپ مغزی و راست مغزی

    پرطرفدارترین دیدگاه به انتخاب متممی‌ها در این بحث

    نویسنده‌ی دیدگاه : محسن نوری

    احسان عزیز من هم در یکی از کنفرانس‌های دکتر سیدا حضور داشتم و این موضوع رو شنیدم.
    اینجا بحث اینه که ما 100 درصد راست مغز یا 100 درصد چپ مغز نداریم بلکه بعضی از امور در سمت راست مغز پردازش میشن و برخی دیگر مثلا عملیات منطقی در سمت چپ. شما وقتی ازت میپرسند چه رنگی رو دوست داری به سمت راست مغز متمرکز میشی و وقتی ازت میخوان یه مسئله ریاضی رو حل کنی اون رو با سمت چپ مغز حل میکنی. شاید به خاطر همین هست که دکتر سیدا میگن اگه خیلی افسرده هستید یه مسئله ریاضی حل کنید تا از اون حال و هوا در بیاید.
    چون افسردگی مربوط به نیم کره راست و مسئله ریاضی مربوط به نیمکره چپ هست و چون ما تمرکز مغز رو به نیمکره چپ میبریم پس به نوعی افسردگیمون فراموشمون میشه.
    در واقع میشه کارهای خاصی رو انجام داد که یک نیمکره فعال بشه اما نمیشه گفت کسی که چپ مغزه مثلا وقتی ازش در مورد علائق و رنگ‌ها سوال میکنی اون رو با نیمکره سمت چپ انجام بده.
    بدیهی هست که ما با توجه به نوع نگاهمون به دنیا ممکنه از یکی از نیمکره‌های مغز بیشتر استفاده کنیم. مثلا یه هنرمند احتمالا در کار هنریش از نیمکره راست بیشتر استفاده میکنه و یه مدیر احتمالا با توجه به شغلش از نیمکره چپ بیشتر استفاده میکنه. اما همون مدیر در خانواده ممکنه از نیمکره راست بیشتر استفاده کنه.

     
    دوست گرامی مشاهده تمرینهای مربوط به این درس، صرفا برای کاربران متمم امکانپذیر میباشد.
    .