Menu


شاخص عملیاتی و شاخص عملکرد


شاخص ذاتی شاخص عملیاتی شاخص عملکردی

بیایید به برخی شاخص‌هایی که به شما مرتبط هستند فکر کنیم: وزن، درآمد، سطح تحصیلات، هزینه سالیانه رشد و یادگیری، سن، میزان تغذیه روزانه، ضربان قلب، میزان مطالعه، میزان رضایت از زندگی، میزان شاد بودن شما، مدت زمان خواب شما و …

حالا فرض کنید که می‌خواهیم این شاخص‌ها را طبقه بندی کنیم! به چند روش می‌توان اینها را طبقه بندی کرد؟

طبیعتاً هر کسی با هر سلیقه و دیدگاه و تجربه‌ای، می‌تواند تقسیم بندی متفاوتی از شاخص‌ها ارائه دهد. بعضی از این تقسیم بندی‌ها ممکن است دقیق‌تر و علمی‌تر و برخی ممکن است سطحی‌تر باشند. ما همچنانکه قبلاً در بحثی تحت عنوان «چه مدلی مفید است؟» مطرح کردیم، متمم اگر احساس کند برخی مدلها و طبقه بندی‌ها، از دقت خیلی بالا برخوردار نیستند اما مفید فایده هستند،‌ باز هم آنها را مورد توجه قرار می‌دهد و از کنار آنها بی توجه رد نمی‌شود.

این مقدمه را گفتیم تا در مورد یکی از تقسیم بندی‌های رایج – و البته کمی غیردقیق – در حوزه مدیریت حرف بزنیم.

اگر هدف نهایی در زندگی یک انسان را رضایت از زندگی در نظر بگیریم و یک بار دیگر به شاخص‌هایی که در ابتدای این نوشته مطرح شد نگاه کنیم، می‌توانیم آنها را به شکل جالبی تقسیم بندی کنیم:

شاخص عملکرد یا Performance Indicator که نشان می‌دهد ما تا چه حد به هدف خود نزدیک شده ایم. به عنوان مثال، میزان رضایت از زندگی یک شاخص عملکردی است.

شاخص عملیاتی یا Operational Indicators نشان می‌دهد که این کارخانه بزرگ – که ما آن را انسان می‌نامیم – با چه سوخت و با چه هزینه‌هایی کار کرده است تا محصول نهایی خود را (یعنی همان رضایت) تولید کند. میزان کتابخوانی و سطح تحصیلات و میزان تغذیه، هزینه رشد و یادگیری و …، همگی در این گروه قرار می‌گیرند.

شاخص‌های عملیاتی، همانگونه که از توضیح بالا پیداست، هدف نیستند. بلکه وسیله هستند. هیچکس به خاطر اینکه از بنزین زدن لذت می‌برد خودرو نمی‌خرد! اما وقتی می‌خواهد با ماشین خود به مقصد جذابی سفر کند، ممکن است بنزین زدن و میزان سوخت در باک خودرو و دمای آب و فشار روغن هم به دغدغه‌های او تبدیل شود.

دقت داشته باشیم که تغییر هدف یک سیستم، طبقه بندی شاخص‌های آن را هم تغییر می‌دهد.

ممکن است بابک، حاضر باشد سلامت خودش را هم قربانی کند تا پول بیشتری به دست بیاورد و مهرداد، حاضر باشد از هر درآمد و ثروتی که تامین آن، سلامتش را به خطر می‌ اندازد چشم پوشی کند.

برای بابک، مجموع دارایی‌ها یک شاخص عملکردی و میزان سلامت یک شاخص عملیاتی است. در حالی که برای مهرداد، سلامت یک شاخص عملکردی محسوب می‌شود و مجموع دارایی‌ها برای او یک شاخص عملیاتی محسوب خواهد شد.

شاید ایده‌ی بدی نباشد که این بار، اگر در گفتگوهای خود در محیط خانه یا محیط کار، احساس کردیم که بحثها و گفتگوها به سرانجام نمی‌رسد یا اینکه تعارضات جدی در جلسه‌های استراتژی یا بازاریابی سازمان وجود دارد، قبل از هر چیز، فهرستی از شاخص‌هایی را که برای همه جمع مهم است تنظیم کنیم و آنها را به دو گروه عملکردی و عملیاتی تقسیم کنیم.

بحث کردن بر روی شاخص‌ها و طبقه بندی آنها، ساده‌تر و کم‌تنش‌تر از بحث کردن بر روی برنامه‌ها و نظریه‌های انسانهاست. پس از این گفتگوها، اصل بحث به شکل ساده‌تری انجام خواهد شد.

 

تمرین:

۱- در زندگی شخصی، آیا کسانی را می‌شناسید که پس از مدتی برخی شاخص‌های عملیاتی خودشان را به اشتباه به عنوان شاخص‌های عملکردی مورد توجه قرار دهند؟

۲- در محیط کار و سازمان خود، آیا تا به حال این حس را داشته اید که مدیر یا کارکنان، ابتدا یک شاخص را به عنوان شاخص عملیاتی در نظر گرفته باشند و پس از گذشت مدتی، سازمان همه‌ی شاخص‌های عملکردی خود را هم قربانی این شاخص عملیاتی کرده باشد؟

 
 

ترتیبی که گروه متمم برای خواندن مطالب سری آشنایی با سیستم کنترل مدیریت به شما پیشنهاد میکند:

قوانین کامنت گذاری/ ارسال نظرات غیر مرتبط با این مطلب

112 نکته برای شاخص عملیاتی و شاخص عملکرد

    تمرین برتر به انتخاب متممی ها در این درس (تا این لحظه)

    نویسنده تمرین : سیمین قالیچی

    متن تمرین :

    1- معمولا در ایران جوانان موفقیت در گرفتن مدرک کارشناسی ارشد و یا دکترا را که در اصل یک شاخص عملیاتی است را با شاخص عملکردی اشتباه میگیرند و بدون توجه به اینکه هدف آنها از ادامه تحصیل چیست و آیا ورود به بازار کار مورد نظر نیاز به اخذ آن مدرک دارد یا نه، مبادرت به ادامه تحصیل مینمایند.

    2- ما در شرکتمان مدتی تصمیم گرفتیم جهت معرفی محصول در نمایشگاه های مختلف مربوطه شرکت کنیم یعنی بابت شاخص عملکردی میزان فروش متوسل به شاخص عملیاتی میزان تبلیغات شدیم. پس از مدتی شرکت در نمایشگاه در هر شرایطی برایمان تبدیل به عادت شد و حتی در زمانهایی که واحد تولید و فروش نیاز بیشتری به مبلغ هزینه شده جهت نمایشگاه داشت ما بدون فکر کردن آن مبالغ را برای نمایشگاه خرج میکردیم در شرایطی که حتی امکان پاسخگویی به درخواستهای جدید را نداشتیم.

     

     
    دوست گرامی مشاهده تمرینهای مربوط به این درس، صرفا برای کاربران متمم امکانپذیر میباشد.
    .