میانجیگری یعنی چه؟ تفاوت میانجیگری با حکمیت چیست؟

میانجی‌گری (mediation) و حکمیت (arbitration) دو اصطلاح بسیار رایج در مذاکره و مدیریت تعارض هستند که شباهت‌ها و تفاوت‌هایی با هم دارند. این کلمات در مباحث حقوقی و نیز متون فقهی به‌معنای خاص و با دقت و وسواس بسیار به‌کار می‌روند و شرح آن جزئیات خارج از مأموریت و هدف این درس است.

اما به‌عنوان کسی که در زمینهٔ مدیریت تعارض درس می‌خوانید، لازم است چند نکتهٔ کلیدی دربارهٔ معنای حکمیت، معنای میانجیگری و وساطت، و تفاوت این دو با یکدیگر بدانید و به‌خاطر داشته باشید.

حکمیت یعنی چه؟

حکمیت (arbitration) با واژهٔ فارسی داوری هم‌معنا است. صرفاً به علت این‌که فقهای ما زبان عربی را به فارسی ترجیح می‌داده‌اند، و نیز این‌که یکی از وقایع مهم در تاریخ شیعه ماجرای حکمیت در جنگ صفین است و مدام در سخنرانی‌ها و منبرها به آن اشاره شده، واژهٔ حکمیت بین مردم جا افتاده است:

  وقتی دو یا چند طرف با هم تعارض دارند و نمی‌توانند خودشان این تعارض را حل کنند، یکی از راه‌حل‌هایشان توسط به داوری یا حکمیت یا arbitration است. به این شکل که به سراغ فرد یا نهادی می‌روند که بین آن‌ها داوری کرده و حکم نهایی را صادر کند.

  به فرد یا نهادی که مسئول داوری است، حَکَم یا داور یا arbitrator می‌گویند.

میانجیگری یعنی چه؟

میانجیگری (mediation) واژهٔ فارسی معادل «وساطت» در عربی است. معمولاً در زبان عامه بیشتر وساطت رایج است. اما در سال‌های اخیر در ادبیات رسمی و سیاسی بیشتر از اصطلاح «میانجیگری» استفاده می‌شود (مثلاً عمان میانجیگری میان ایران و آمریکا را بر عهده گرفت).

  در میانجی‌گری در نهایت تعارض و اختلاف‌نظر باید توسط طرفینِ درگیر حل شود. فرد، سازمان یا نهادی که میانجی است، صرفاً نقش تسهلیگر را بر عهده می‌گیرد. میانجی‌گری معمولاً به درخواست یکی از طرفین یا هر دو (یا چند)‌ طرف درگیر انجام می‌شود. حتی ممکن است خود میانجی تصمیم بگیرد با دخالت در تعارض، به تنش و دشواری میان طرفین پایان دهد.

  به فرد یا نهادی که وظیفهٔ میانجیگری را بر عهده می‌گیرد، واسطه یا میانجی یا mediator گفته می‌شود.

کریستوفر مور در کتاب فرایند میانجیگری اصطلاح میانجیگری را چنین تعریف می‌کند:

ترتیبی که متمم برای خواندن مطالب سری مدیریت تعارض به شما پیشنهاد می‌کند: