Menu
فایل صوتی آموزشی ویژگی‌‌های انسان تحصیل‌کرده

مسیرِ تبدیل شدن به یک انسان فرهیخته چیست و در این راه، باید به چه نکاتی دقت کنیم؟




تعریف رسانه چیست؟ آشنایی با رسانه های جمعی و رسانه های اجتماعی


اهداف و انتظارات آموزشی متمم در این درس
کد درس: ۴۲۶۷۳

پیش نیاز مطالعه درس تعریف رسانه:

از دوستان عزیز متممی انتظار می‌رود پس از مطالعه این درس:
  • تعریف رسانه را به خاطر بسپارند.
  • بتوانند مفهوم رسانه های جمعی (یا رسانه های گروهی یا رسانه های انبوه) را توضیح دهند و برای آنها مثال بزنند.
  • بتوانند حداقل دو ویژگی کلیدی رسانه های جمعی را ذکر کنند.
  • بین رسانه های جمعی و رسانه های اجتماعی تمایز قائل شوند.
  • به تفاوت دو اصطلاح شبکه های اجتماعی (Social Networks) و رسانه های اجتماعی (Social Media) توجه کنند.
فشار ذهنی هنگام مطالعه
نیاز به مشارکت شما
کسب و کار
زندگی
تعریف رسانه چیست؟

واژه‌ی رسانه در زبان فارسی واژه‌ی نسبتاً جدیدی محسوب می‌شود.

این واژه که گاه به معنای مفرد و گاه به معنای جمع به کار می‌رود، معادلی برای واژه‌ی Medium (رسانه) و نیز Media (رسانه‌ها) است.

همان‌طور که از واژه‌ی رسانه هم مشخص است، ماموریت رسانه، رساندن است: رساندن حرف‌ها و پیام‌ها و دیدگاه‌های من و شما به فرد یا افراد دیگر.

مستقل از تاریخچه‌ی این واژه، امروزه معمولاً آنچه به عنوان رسانه در گفتگوها و مقالات و نوشته‌های ما مورد استفاده قرار می‌گیرد، به رسانه های ارتباطی (Communication Media) اشاره دارد.

تعریف رسانه چیست؟

با توجه به این‌که واژه‌ی رسانه به شکل وسیعی در نوشته‌ها و گفتگوهای روزمره به‌کار می‌رود، اجازه بدهید ابتدا چند تعریف از رسانه را با هم مرور کنیم تا در ادامه‌ی بحث، درک مشترکی از این مفهوم داشته باشیم.

مطالعه‌ی چند جمله از فصل اول کتاب موضوعات کلیدی در نظریه رسانه‌ها نوشته‌ی دن لافی (Dan Laughy) می‌تواند به درک بهتر تعریف رسانه کمک کند (+):

[برای تعریف رسانه] می‌شود به فهرستی شامل تلویزیون، فیلم،‌‌‌ رادیو، روزنامه و اینترنت فکر کرد. اما چنین فهرستی، ویژگی مشترک عنوان‌های خود را به سادگی آشکار نمی‌کند.

شاید راه‌حل این باشد که رسانه را به صورت تکنولوژی‌هایی که پیام‌ها را به مخاطبانی در نقاط مختلف منطقه، کشور و حتی جهان منتقل می‌کنند تعریف کنیم.

اما این تنها تعریف رسانه نیست و نویسندگان و متفکران مختلف، تعریف‌های بسیار متنوعی را ارائه داده‌اند. به عنوان مثال:

رسانه، صنعتی است که محصولات و خدمات اطلاعاتی و سرگرمی را تولید کرده و می‌فروشد (+).

هر ابزار، روش و وسیله‌ای که برای ارتباط به‌کار برود، رسانه است (+).

رسانه یعنی هر نوع ابزار ارتباط انبوه مانند تلویزیون، رادیو، مجله‌ها و روزنامه‌ها (+).

تنوع این تعریف‌ها، خیال‌تان را راحت می‌کند که تعریف و توصیفی از رسانه که مورد اتفاق‌نظر همگان باشد وجود ندارد و شما هم می‌توانید بسته به نیاز و نگاه خود، مفهوم متفاوتی از رسانه را در ذهن‌تان تصور کنید.

اما فراموش نکنید که حداقل سه مولفه در تعریف رسانه وجود دارد که همه، کمابیش به آن توجه داشته‌اند:

تعریف رسانه چیست؟

رسانه با ابزار رسانه‌ای چه تفاوتی دارد؟

معمولاً در گفتگوها و نوشته‌ها، دو اصطلاح رسانه و ابزار رسانه‌ای به صورت مترادف به‌کار می‌روند.

این کار، نادرست نیست و حتی در متن‌های تخصصی هم رواج دارد. اما حتی اگر این دو کلمه را به جای هم به‌کار می‌بریم، مهم است که در ذهن خود، به تفاوت میان آن‌ دو توجه داشته باشیم:

روزنامه، میکروفن، شبکه های اجتماعی، رادیو و تلویزیون، همگی ابزارهای رسانه‌ای هستند و می‌توانند نقش بستر ارتباطی را ایفا کنند.

اما رسانه زمانی شکل می‌گیرد که پیام (محتوا) نیز وجود داشته باشد و ضمناً مخاطبانی هم در انتظار دریافت آن پیام باشند.

از آن‌جا که در دنیای امروز، ابزارهای رسانه‌ای بسیار ساده‌تر، سریع‌تر و ارزان‌تر از گذشته در اختیار ما قرار می‌گیرند، افراد بسیاری به اشتباه فکر می‌کنند دسترسی به رسانه نیز به همان سادگی مهیا است.

در حالی که ساختن رسانه بر پایه‌ی ابزارهای رسانه‌ای، کاری دشوار است و به تلاش و تجربه و تخصص نیاز دارد. داشتن یک وب‌سایت، یک پیج در شبکه‌های اجتماعی، انتشار پادکست، مجله یا کتاب، به خودی خود به معنای شکل‌گیری یک رسانه نیست.

منظور از رسانه های جمعی یا رسانه های گروهی چیست؟

مثال زدن برای رسانه جمعی ساده‌تر از تعریف کردن آن‌ است. مثلاً همه می‌دانیم که کتاب، روزنامه، رادیو و تلویزیون، نمونه‌های رسانه جمعی محسوب می‌شوند.

اما این‌ رسانه‌ها چه ویژگی‌هایی داشته‌اند که به عنوان رسانه جمعی یا رسانه گروهی شناخته می‌شوند؟

ساده‌ترین تعریف رسانه جمعی چیزی شبیه این است (+):

رسانه انبوه یا رسانه گروهی یا رسانه جمعی (معادل Mass Media) به رسانه‌هایی گفته می‌شوند که فرستنده به وسیله‌ی آن‌ها می‌تواند پیام خود را به حجم وسیعی از مخاطبان برساند.

رسانه انبوه دو ویژگی کلیدی دارد:

 ارتباط One-to-Many یا OMC (یک فرستنده با تعداد زیادی مخاطب)

 ارتباط یک سویه یا Uni-directional Communication (فقط از سمت فرستنده به گیرنده)

البته این تعریف هم، ابهام‌هایی دارد که باید آن‌ها را بپذیریم و به‌خاطر داشته باشیم. مثلاً در مورد این‌که حجم وسیع یا Many چیست و چقدر است، پیشنهاد و اتفاق‌نظری وجود ندارد.

تقریباً همه قبول دارند که یک ایستگاه رادیویی با چندصدهزار نفر مخاطب، مصداق رسانه جمعی است؛ اما کسی نگفته که آیا یک پادکست با دویست نفر مخاطب را هم می‌توانیم رسانه جمعی حساب کنیم یا نه.

در مورد ارتباط یک‌سویه هم می‌تواند ابهام‌هایی وجود داشته باشد. به عنوان مثال، می‌توان گفت که ارتباط یک‌سویه در دنیای فعلی تقریباً وجود ندارد و حتی رادیو و تلویزیون هم با نامه و پیامک و ایمیل، از مخاطبان خود بازخورد می‌گیرند.

اما در این‌جا هم، باید به برداشت عُرفی از ارتباط دو سویه رضایت دهیم: بینندگان هنوز معتقدند که به «تماشای» تلویزیون می‌نشینند و کسی نمی‌گوید که می‌خواهد به «گفتگو» یا «تعامل» با تلویزیون بنشیند.

دسته‌بندی هفت‌گانه رسانه های جمعی

همان‌طور که در درس موبایل مارکتینگ اشاره کردیم، گاهی اوقات دسته‌بندی هفت‌گانه‌ای را به شکل زیر برای رسانه‌های ارتباط جمعی مطرح می‌کنند:

  • کتاب و مجلات (و سایر رسانه‌های مبتنی بر صنعت چاپ)
  • صفحه گرامافون (و بعدها نوار کاست و CD)
  • سینما
  • رادیو
  • تلویزیون
  • اینترنت
  • موبایل

این تقسیم‌بندی دارای پشتوانه‌ی علمی جدی نیست. خصوصاً این‌که باید به خاطر داشته باشیم ابزاری مثل موبایل، هنگامی که برای بازاریابی پیامکی (SMS Marketing) استفاده می‌شود، رسانه جمعی است؛ اما وقتی برای حضور در شبکه های اجتماعی از آن استفاده می‌کنیم، دیگر نمی‌توان آن را مصداق رسانه جمعی دانست.

با این حال، این طبقه‌بندی هم‌چنان می‌تواند مفید و الهام‌بخش باشد و تا حدی، گستره‌ی فضای رسانه‌های جمعی را پیش چشم شما ترسیم کند.

رسانه های اجتماعی چه هستند؟

با توسعه فناوری اطلاعات شکل دیگری از رسانه های ارتباطی به وجود آمدند که با رسانه های جمعی (Mass Media) تفاوت داشتند: رسانه‌هایی که امروزه به عنوان رسانه های اجتماعی یا Social Media شناخته می‌شوند.

ویژگی رسانه‌های اجتماعی این است که زمینه‌ی ارتباط دو سویه را میان فرستنده و مخاطب فراهم می‌کنند. در این رسانه‌ها، هم‌چنان یک سمتِ رابطه، قدرت و تسلط بیشتری دارد (فرستنده). اما طرف دوم هم، به علت زیرساخت موجود، خود را در تعامل دو سویه با او می‌بیند.

در این‌جا لازم است که به تفاوت رسانه های اجتماعی و شبکه های اجتماعی توجه داشته باشید:

با وجودی که ممکن است رسانه های اجتماعی و شبکه های اجتماعی هر دو از یک ابزار رسانه‌ای (مثلاً موبایل یا کامپیوتر) استفاده کنند، اما نباید آنها را با هم اشتباه بگیریم.

هدف رسانه اجتماعی ارتباط دوسویه بین صاحب رسانه و مخاطب رسانه است.

اما در شبکه اجتماعی، هدف اصلی ایجاد ارتباط میان مخاطبان یا مشتریان یا افرادی است که همگی در یک سطح از قدرت و اختیار قرار می‌گیرند.

تفاوت رسانه های اجتماعی با شبکه های اجتماعی در چیست؟

محدودیت در دسترسی کامل درس‌ها

دسترسی کامل به مجموعه درس‌های مدیریت رسانه و سواد دیجیتال برای اعضای ویژه متمم در نظر گرفته شده است. متمم علاوه بر دسترسی به این درس‌ها، مجموعه‌ی گسترده و متنوعی از درس‌ها را به شرح زیر در اختیار اعضای ویژه‌ی خود قرار می‌دهد:

 فهرست درس‌های متمم

با توجه به علاقه‌مندی شما به این درس، از میان مطالب آموزشی متمم، موضوعات زیر می‌توانند نقطه‌ی شروع مناسبی باشند:

  شبکه های اجتماعی

  تولید محتوا | استراتژی محتوا | بازاریابی محتوا

  دیجیتال مارکتینگ

  دوره MBA (مطالعه‌ی منظم درس‌ها)

  شما تاکنون در این بحث مشارکت نداشته‌اید.

برخی از دوستان متممی که به این درس علاقه مندند: کیوان بشاش , علی اکبر شاه بهرامی , امیر حسین دلبری , سعیده احمدزاده , مهدی

ترتیبی که متمم برای خواندن مطالب سری مدیریت رسانه به شما پیشنهاد می‌کند:

سری مطالب حوزه مدیریت رسانه
 
برخی از سوالهای متداول درباره متمم
متمم چیست و چه می‌کند؟ (+ دانلود فایل PDF معرفی متمم)
چه درس‌هایی در متمم ارائه می‌شوند؟
هزینه ثبت‌نام در متمم چقدر است؟
آیا در متمم فایل‌های صوتی رایگان هم برای دانلود وجود دارد؟

قوانین کامنت گذاری/ چرا دیدگاه من منتشر نشده است؟

0 نکته برای تعریف رسانه چیست؟ آشنایی با رسانه های جمعی و رسانه های اجتماعی

     
    دوست گرامی مشاهده تمرینهای مربوط به این درس، صرفا برای کاربران متمم امکانپذیر میباشد.
    .