Menu


برخی اشتباهات رایج در نگارش کلمات


اشتباهات دیکته ای در نگارش کلمات

کسانی که نوشته‌های ما را می‌خوانند، بر اساس شیوه‌ی نگارش‌مان درباره‌ی ما قضاوت می‌کنند. در حدی که شاید بتوان گفت خطاهای نگارشی، اثر هاله‌ای هم ایجاد می‌کند.

به این معنا که وقتی یک نفر نگارش ضعیفی دارد، ممکن است بسیاری از خوانندگان نتوانند درستیِ منطق و استدلال و پیام نوشته‌ی او را هم بپذیرند.

یکی از زیرمجموعه‌های خطاهای نگارشی، خطا در نوشتن واژه‌ها است؛ مسئله‌ای که در نگارش دیدگاه‌های دوستان متممی هم، گاهی دیده می‌شود و شاید شما هم با آن‌ها برخورد کرده باشید.

با توجه به اهمیت این موضوع، تصمیم گرفتیم مطلبی را به خطاهای رایج در نگارش کلمات اختصاص دهیم.

ما در این‌جا به طور خاص، روی دیدگاه‌هایی که دوستان متممی در متمم ثبت کرده‌اند متمرکز می‌شویم و برخی از پر تکرارترین اشتباهات را فهرست می‌کنیم.

خوشحال می‌شویم اگر شما هم هنگام مطالعه‌ی دیدگاه‌ها و نظرهای دوستان‌تان، به نمونه‌های دیگری از اشتباهات دیکته‌ای  در نگارش کلمات برخورده‌اید، زیر همین مطلب آن‌ها را ذکر کنید تا همه‌ی ما بتوانیم از این به بعد، تعداد اشتباه‌های موجود در نوشته‌هایمان را کاهش دهیم.

البته پیشنهاد ما این است که صرفاً روی اشتباه‌های پایه متمرکز شویم و سخت‌گیری‌های بی‌حد و حصر نداشته باشیم.

مثلاً درست است که «نمایان‌گر» واژه‌ای نادرست است و پسوند «گر» به «نمایان» نمی‌چسبد؛ و درست است که «لازم به ذکر است» اشتباه است چون «لازم» با حرف اضافه‌ی «به» نمی‌آید؛ و این هم درست است که «شباهت» واژه‌ی اصیلی نیست و باید به جای آن از «مشابهت» استفاده شود؛ و نیز منطقی است که «سوال پرسیدن» دارای حشو است و یک مفهوم دو بار در آن تکرار شده و باید از «سوال کردن» یا «پرسیدن» استفاده کنیم، اما تأکید ما بر اشتباهات ساده‌تر و پایه‌ای‌تر است و از شما هم می‌خواهیم که تذکرات خود را به سطوح ابتدایی و غیرتخصصی محدود کنید. چون بحث درباره‌ی درست‌نویسی، حد و مرزی ندارد و نگاه افراطی به جزئیات، ممکن است شوق ما را به نوشتن کاهش داده و سرکوب کند.

خُرد / خورد

یکی از پرتکرارترین خطاهایی که در دیدگاه‌های دوستان متممی به چشم می‌خورد، این است که به جای خُرد (کوچک) از کلمه‌ی خورد (خوردن) استفاده می‌کنند.

مثلاً خرده‌مهارت را به اشتباه به صورت «خورده مهارت» و یا پول خرد به شکل «پول خورد» می‌نویسند. به این نکته توجه داشته باشیم که هر جا که منظور ما کوچک بودن است، باید از خرد استفاده کنیم:

خردسال / خرده‌فروشی / خرده‌مهارت / پول خرد

بُرهه

برهه هم به معنای «مقطع زمانی» از جمله واژگان دیگری است که گاهی به اشتباه، در دیدگاه‌های دوستان‌مان به صورت «برحه» ثبت شده است.

منسوب / منتسب

وقتی چیزی به کسی نسبت داده می‌شود از واژه‌‌های منسوب یا منتسب استفاده می‌کنیم (مثلاً: این جمله منسوب به کنفوسیوس است).

اما وقتی فردی را در یک موقعیت سازمانی قرار می‌دهند (درست مثلِ یک تابلو که در جایی نصب می‌شود) باید از واژه‌های منصوب و انتصاب استفاده کنیم.

گاهاً / ناچاراً / خواهشاً

همه‌ی ما می‌دانیم که تنوین عربی به واژه‌های فارسی نمی‌چسبد. اما هم‌چنان از سر عادت، برخی از این ترکیب‌ها را به‌کار می‌بریم.

پیشنهاد ما این است که تا حد امکان، از به‌کار بردن این نوع ترکیب‌ها اجتناب کرده و از عبارات جایگزین، نظیرِ «گاهی»، «به ناچار» و «خواهش می‌کنم» استفاده کنید.

معضل

معضل به معنای مشکلِ دشوار و سخت هم واژه‌ای است که گاهی اوقات به اشتباه به صورت «معزل» (از ریشه‌ی عزل و برکناری) نوشته می‌شود. پس بهتر است شکل درست آن،‌ یعنی معضل را به‌خاطر بسپاریم.

مطمئن / آیا / …

بعید است کسی از روی بیسوادی یا بی‌دقتی کلماتی مانند مطمئن و آیا را به صورت «مطمعن» یا «عایا» بنویسد. بنابراین اجازه بدهید این نوع نوشتن را نوعی «لوس‌نویسی» بدانیم که ریشه‌های آن را احتمالاً باید در شبکه‌های اجتماعی جستجو کرد.

غالب / قالب

هر دو واژه‌ی غالب و قالب در زبان فارسی به‌صورت گسترده به‌کار می‌روند.

غالب به مفهومِ «بیشتر / اکثریت» نزدیک است. اما قالب، به فُرم و شکل ظاهری اشاره دارد و باید مراقب باشیم که این دو مورد را با هم اشتباه نگیریم:

  • اجازه بدهید حرفم را در قالب [ فُرم / شکل ] دیگری بیان کنم: ….
  • غالبِ [ بیشتر / اکثر ] دوستانی که این نوشته را می‌خوانند، …

سَلب / صُلب

اگر در دیدگاه‌ها بگردید، موارد متعددی از سَلب و صُلب را هم می‌بینید که به اشتباه به کار رفته‌اند.

صلب به معنای Rigid و سخت و محکم و غیرقابل‌انعطاف است. در حالی که سلب به معنای رفع کردن و نفی کردن به کار می‌رود. مثلاً سلب مسئولیت

توجیه

توجیه به معنای «موجه جلوه دادن» است و طبیعی است که باید مانند وجه و موجه نوشته شود. اما بعضی از دوستان متممی آن را به صورت «توجیح» می‌نویسند.

صوری

واژه‌ی صوری به معنای «ظاهری» و «سطحی» را هم نباید به صورت سوری (منسوب به سوریه) بنویسیم. پس ترکیب‌های زیر درست هستند:

قرارداد صوری، اجاره‌نامه‌ی صوری، موافقت صوری و …

سپاسگزاری / قیمت گذاری / اضطراب

این واژه‌ها هم نیاز به توضیح بیشتر ندارند.

بذاریم / نذاریم / راجبِ

ما در متمم، منعی نداریم که سبک نگارش دیدگاه‌ها، به لحن محاوره‌ای نزدیک باشد. اما محاوره‌ای نوشتن نباید باعث بی‌دقتی در نگارش شود.

مثلاً بگذاریم، حتی به فرضِ حذفِ گ، نباید به بزاریم تبدیل شود.

ضمن این‌که برخی ترکیب‌های خلاصه‌شده هم، اساساً غلط هستند و نمی‌شود با توجیهِ نگارش محاوره‌ای از آن‌ها استفاده کرد (راجع به را نمی‌توانیم به صورت راجبِ بنویسیم).

مال من / کتاب خودم / بدون ماشین

گاهی اوقات بعضی دوستان، کسره‌‌ی اضافه را به صورت «ـه» می‌نویسند: ماله من / کتابه خودم / بدونه ماشین

واضح است که این شیوه‌ی نگارش هم نادرست است و باید از آن اجتناب کنیم.

بِ / کِ

در مقابل عزیزانی که کسره‌ را به ـه تبدیل می‌کنند، کسانی هم هستند که به نیت خلاصه‌نویسی، «به» و «که» را به صورت «ب» و «ک» می‌نویسند: «ب مادرم گفتم ک نباید این حرف را می‌زد.»

این هم از مواردی است که ممکن است احساس خوبی در خواننده ایجاد نکند (کسی که برای نوشتن یک ـه حوصله و فرصت نداشته، بعید است برای محتوای حرفش هم وقت و حوصله‌ی چندانی صرف کرده باشد).

بیفتد / بیندیشد / نینداخت / …

اگر فعلی با الف شروع شود و بخواهیم به ابتدای آن «ب» یا «ن» اضافه کنیم، الف حذف می‌شود. بنابراین بهتر است به جای بیافتد، بیاندیشد و نیانداخت از شکلِ بیفتد و بیندیشد و نینداخت استفاده کنیم.

یادآوری تکراری برای دوستان جدیدتر

متمم همواره تلاش دارد که سبک نگارش درس‌ها و تمرین‌ها، فاخر بوده و از سبک رواج‌یافته در شبکه‌های اجتماعی فاصله داشته باشد.

از جمله این‌که تأکید می‌کنیم که لطفاً از تکرار حروف (گفتمممممممم، خخخخخخ، دیدیددددد) و تکرار علائم سجاوندی (!!!!!! یا ؟؟؟؟) در هنگام نگارش دیدگاه‌هایتان اجتناب کنید.

با وجودی که این تذکر، از جنس دیکته‌ی کلمات نیست، اما گفتیم فرصت را غنیمت بشماریم و یک‌بار دیگر آن را تکرار کنیم.

[ مطلب مرتبط: چند پیشنهاد نگارشی برای بهتر شدن کیفیت دیدگاه‌ها ]

توضیح: تعدادی از موارد مطرح شده در این مطلب، از مثال‌ها و نکاتی که دوستان متممی در بخشِ دیدگاه‌ها مطرح کرده‌اند، گرفته شده است.

پیشنهاد عضویت در متمم

دوست عزیز.

شما با عضویت رایگان به عنوان کاربر آزاد متمم (صرفاً با تعیین نام کاربری و کلمه‌ی عبور) می‌توانید به حدود نیمی از چند هزار درس متمم دسترسی داشته باشید.

همچنین در صورت تمایل، با پرداخت هزینه عضویت، به همه‌ی درس‌های متمم دسترسی خواهید داشت. فهرست برخی از درس‌های مختص کاربران ویژه متمم را نیز می‌توانید در اینجا ببینید:

 فهرست درس‌های مختص کاربران ویژه متمم

البته از میان درس‌های مطرح شده، شاید بهتر باشد ابتدا مطالعه‌ و بررسی مباحث زیر را در اولویت قرار دهید:

دوره MBA

فنون مذاکره | تصمیم گیری

تحلیل رفتار متقابل | پرورش تسلط کلامی

افزایش عزت نفس | چگونه شاد باشیم

      شما تاکنون در این بحث مشارکت نداشته‌اید.  

     برخی از دوستان متممی که به این درس علاقه مندند:    فرهاد ذوالفقاری ، آذین شریفی ، فرید آقاجانی ، سید علی شعیبی ، مهسا ریحانی

ترتیبی که متمم برای خواندن مطالب سری آشنایی با کلمات و ظرافت‌های کلامی به شما پیشنهاد می‌کند:

سری مطالب حوزه آشنایی با کلمات و ظرافت‌های کلامی

قوانین کامنت گذاری در متمم

18 نکته برای برخی اشتباهات رایج در نگارش کلمات

    پرطرفدارترین دیدگاه به انتخاب متممی‌ها در این بحث

    نویسنده‌ی دیدگاه : شهرزاد

    در کنار نکات خوبی که متمم عزیزمون بهشون اشاره کرد، من هم میخواستم به چند نمونه از اشتباهات دیکته‌ای که گاهی در معدودی از دیدگاه‌ها می‌بینم اشاره کنم:

    * در معدودی از دیدگاه‌ها می‌بینیم که از «ب» به جای حرف اضافه‌ی «به»، و از «ک» به جای حرف اضافه‌ی «که» استفاده میشه.

    * گاهی مشاهده می‌کنیم که به اشتباه، «اظطراب» به جای «اضطراب» نوشته میشه. (یا موارد مشابهی از این دست)

    * در معدودی از دیدگاه‌ها، گاهی به چشم میخوره که تمام کلمات و جملات و پاراگراف‌ها، بدون هیچ مکث یا توقفی پشت سرِ هم نوشته شده‌اند، و از حداقل علائم نگارشی مانند نقطه و ویرگول در میانِ کلمات و جملات استفاده شده.
    به نظرم این موضوع موجب میشه تا خواندن دیدگاه، و همچنین فهم و درک منظور نویسنده‌‌ی دیدگاه برای خواننده دشوار بشه، یا اصلا از همون ابتدا تمایلش رو به خوندن اون دیدگاه از دست بده.

    * خطاهای نگارشی و اشتباهات تایپی که به نظر میرسه اگر حداقل یکبار قبل از ارسالِ دیدگاه مرور شده بودند، این شانس رو داشتند که مورد اصلاح قرار بگیرند. مثلا، در یک دیدگاه دیده میشه که چندین بار در برخی کلمات، «ذ» به جای «د»، یا «ر» به جای «ز» تایپ شده.

    به عنوان نمونه، در این جمله:

    "مثلا ممکنه یه موسیقی دان چیره ذستی باشید اما این به معنی اعتماذبنفس واقعی نیست."

    پی‌نوشت:

    راستش این نکته‌ای که میخوام در پی‌نوشت دیدگاهم بهش اشاره کنم، جزو اشتباهات دیکته‌ای نیست، اما دوست داشتم به بهانه‌ی این موضوع بهش اشاره‌ای بکنم. اشاره‌ام به این علامت هست:

    :دی

    راستش من هیچوقت نفهمیدم این علامت - به خصوص در یک کامنت جدی - چه معنی‌ای میده. (و البته در کامنتهای شبکه‌های اجتماعی زیاد می‌بینیمش.)

    شخصاً به عنوان یک متممی (و البته مسلماً با یک سلیقه‌ی ‌شخصی)، وقتی این علامت رو مشخصا در دیدگاهی در متمم می‌بینم، حس می‌کنم استفاده از این علامت برای دیدگاهی که در متمم نوشته میشه زیاد قشنگ نیست.

    یعنی گاهی شده، حتی دیدگاهی به نظرم آموزنده یا خوب بوده و در حالی که تصمیم داشتم بهش امتیاز "آموزنده" یا "خوب" بدم، اما وقتی به انتهای کامنت رسیدم و این علامت رو دیدم، متاسفانه اونقدر حسم بد شده که نتونستم امتیازی بهش بدم.

     
    دوست گرامی مشاهده تمرینهای مربوط به این درس، صرفا برای کاربران متمم امکانپذیر میباشد.
    .