Menu


تعریف آرکتایپ چیست (آرکی تایپ – Archetype)


دقیق ترین تعریف آرکتایپ چیست؟

ریشه کلمه آرکتایپ چیست؟

تا جایی که می‌دانیم، کلمه آرکتایپ (به انگلیسی: Archetype) یا آرکی تایپ حدود پنج یا شش قرن قدمت دارد.

پیشوند Arch به معنای اصیل بودن، قدیمی بودن، ریشه دار بودن و مواردی مانند این به کار گرفته می‌شود. چنانکه   Archetype به معنای باستان شناسی به کار می‌رود.

اگر Type یا همان تیپ را هم به عنوان الگو، مدل، قالب و مفاهیمی مانند آن در نظر بگیریم، به همان معادلی می‌رسیم که در زبان فارسی برای کلمه آرکتایپ به کار می‌رود: کهن الگو.

البته کهن الگو معادل نسبتاً جدیدی است که ما از واژه آرکتایپ داریم و بیشتر با کتابهای روانشناسی رایج شده است.

مفهومی که در فلسفه افلاطونی تحت عنوان مُثُل افلاطونی می‌شناسیم و می‌شنویم، با معنایی نزدیک به آرکتایپ به کار گرفته می‌شود و حتی در زبان انگلیسی هم، برای مُثُل افلاطونی، از کلمه آرکتایپ استفاده می‌شود.

تعریف آرکتایپ چیست؟

با توجه به اینکه آرکتایپ در علوم و هنرهای مختلف، از جمله روانشناسی، جامعه شناسی، تفکر سیستمی، نمایشنامه نویسی، داستان نویسی و تحلیل اسطوره‌ها به کار می‌رود، طبیعتاً تعریف آرکتایپ در هر یک از این حوزه‌ها می‌تواند متفاوت باشد و مصداق ها و مثالهای آرکتایپ در یک حوزه، الزاماً با یک حوزه‌‌ی دیگر یکسان نیست.

اما شاید تعریف آرکتایپ به صورت زیر بتواند فصل مشترک این مفهوم در زمینه های مختلف باشد (+):

تعریف آرکتایپ

یک الگو، یک مدل، یک فرد، یک حرف، یک نمونه که به نظر می‌رسد الگوها و مدل‌ها و افراد و حرفها و نمونه‌های دیگر، تقلید کامل آن هستند و یا لااقل شباهت زیادی را به آن دارند. در حدی که برای مثال می‌توان همیشه از آنها استفاده کرد.

واژه‌ی مُثُل هم، از همین معنا اتخاذ شده است.

مثال آرکتایپ و تعریف آرکتایپ با اشاره به رستم در شاهنامه فردوسیکارل گوستاو یونگ روانکاو سوییسی، از جمله افرادی بود که در قرن بیستم میلادی در ترویج واژه آرکتایپ نقش بسزایی داشت.

بعدها برخی از پیروان مکتب او، مانند ژان شینودا بولن با استفاده از همان مدل ذهنی و ترکیب نگرش یونگ با اسطوره شناسی یونان، آرکتایپ های متعددی را مطرح کردند که به دلیل شکل داستانی روایت آنها به سرعت به ادبیات عمومی راه یافت. زئوس، پوزیدون، هرمس، هرا و افرودیت، از جمله این آرکتایپ ها هستند.

پیتر سنگه را در مدیریت می‌توان از از جمله افرادی دانست که به ترویج این مفهوم کمک کرده‌اند. او در کتاب پنجمین فرمان خود از برخی الگوهای رایج که در عموم سیستمها شکل می‌گیرند و مشاهده می‌شوند، به عنوان آرکتایپ نام برده است.

نکته ای در تعریف آرکتایپ و مفهوم آرکتایپ

اگر چه واژه آرکتایپ به خاطر استفاده گسترده در ادبیات، مفهوم قدیمی بودن و کهن بودن را هم در خود دارد و حتی در معادل سازی کهن الگو هم به این مسئله توجه شده است، اما دقت داشته باشید که در عمده‌ی علوم مدیریتی و اقتصاد و اجتماعی، آرکتایپ را به عنوان کامل‌ترین مثال و یا گویاترین مثال نگاه می‌کنند.

وال استریت را می‌توان آرکتایپ بازار بورس و سرمایه دانست. چنانکه تفکر وال استریتی یا دشمنی با وال استریت یا دوستی با وال استریت معنا دارد. همچنان که شرکت اپل در ادبیات نوین مدیریت، در حال تبدیل به آرکتایپ نوآوری در کسب و کار است.

به مثال زیر توجه کنید:

وقتی کسی می‌گوید دوست من یک فرشته است، احتمالاً دوستش از او نمی‌پرسد: تو به فرشته اعتقاد داری یا نه؟ یا مثلاً آیا تا به حال فرشته دیده‌ای؟

فرشته یک آرکتایپ است که بسیاری از مردم جهان آن را می‌فهمند و وقتی می‌گویید کسی مانند فرشته است، مفهوم جمله شما را درک می‌کنند.

فرشته، بهترین مثال از پاکی و خوبی و مهربانی و لطافت است.

به موارد زیر به عنوان مثال های آرکتایپ توجه کنید:

نمایش کامل این مطلب برای کاربران آزاد متمم انجام می‌شود. ثبت نام به عنوان کاربر آزاد متمم، سریع و رایگان است و کافی است برای خودتان نام کاربری و رمز عبور تعریف کنید:

ثبت نام   نمونه درسهای کاربر‌‌آزاد

کاربر آزاد طرح متمم شوید

آیا می‌دانید که فقط با درج نام کاربری و ایمیل خود می‌توانید به جمع کاربران آزاد متمم بپیوندید و ضمن دسترسی به بخش زیادی از درس‌های زیر، هر شنبه خبرنامه هفتگی ما را هم دریافت کنید؟

اطلاعات در مورد کاربر آزاد و ویژه متمم و ثبت نام

قوانین کامنت گذاری/ ارسال نظرات غیر مرتبط با این مطلب

23 نکته برای تعریف آرکتایپ چیست (آرکی تایپ – Archetype)

     
    دوست گرامی مشاهده دیدگاههای مربوط به این درس، صرفا برای کاربران متمم امکانپذیر میباشد.
    .